Odejście od brudnej energetyki nie nastąpi szybko, choć rozwój OZE wyraźnie przyspiesza od 2021 r.

PKP Cargo to wiodący operator kolejowych przewozów towarowych

Forum Energii przedstawiło wstępne dane dotyczące energetyki za 2024 rok. Odnotowano rekordowo niski udział węgla w miksie. Łącznie z węgla kamiennego i brunatnego wyprodukowano 57,1 proc. prądu. OZE odpowiadały za 29,6 proc. produkcji.

– Dominującym źródłem odnawialnym były farmy wiatrowe, które odpowiadały za 14,7 proc. generacji. Udział gazu ziemnego w miksie generacji energii elektrycznej wyniósł 11,6 proc. – znaczenie tego paliwa dynamicznie rośnie – informują eksperci Forum Energii.

Komentując dane podkreślają, że rozwój OZE wyraźnie przyspiesza od 2021 r. W minionym, 2024 r. źródła odnawialne odpowiadały już za blisko 30 proc. produkcji. Węgiel, który w 2015 r. odpowiadał za ponad 80 proc. generacji, zalicza spadek udziału o 10 p.p. w ciągu sześciu lat (osiągając 72,5 proc. w 2021 r.), a następne trzy lata przynoszą dalsze spadki o kolejne 15,4 p.p. – do poziomu 57,1 proc. w 2024 r.

– Wzrost produkcji z gazu w 2023 i 2024 r. związany jest m.in. z oddawaniem do użytku nowych bloków na to paliwo, a także z dynamicznymi zmianami cen surowców na rynkach: koszty gazu po kryzysie energetycznym ustabilizowały się – wyjaśniają eksperci.

Dodają, że można zauważyć duży spadek generacji z węgla kamiennego (o 6,6 TWh w porównaniu z 2023 r.). Generacja z węgla była zastępowana energią z gazu oraz – przede wszystkim – pracą OZE. Najszybciej przyrastała generacja z fotowoltaiki, za sprawą dynamicznego rozwoju nowych mocy: w 2024 roku przybyło 4,1 GW w PV, z czego aż 1,3 GW to mikroinstalacje prosumenckie. W systemie przybyło także ok. 0,5 GW źródeł wiatrowych, a generacja z wiatru przyrosła o 1,3 TWh w stosunku do roku 2023. Wzrost mocy gazowych to głównie efekt otwartych w tym roku dwóch bloków gazowych w Gryfinie.

Eksperci przytaczają kilka ciekawostek. Maj 2024 to miesiąc, kiedy udział źródeł odnawialnych w generacji osiągnął najwyższy historyczny wynik, tj. 35,9 proc. Z kolei we wrześniu OZE i gaz zepchnęły generację z węgla do najniższego w historii poziomu, tj. 51,5 proc. (dla porównania: we wrześniu 2015 udział węgla przekraczał 85 proc.).

– Współczynnik wykorzystania mocy dla węgla kamiennego systematycznie spada, a w 2024 wahał się pomiędzy 25,4 proc. we wrześniu, a 38,9 proc. w bezwietrznym grudniu. Węgiel kamienny pracował w minionym roku mniej więcej tyle samo czasu, ile źródła wiatrowe – informuje Jędrzej Wójcik, autor opracowania.

Generację z węgla coraz częściej zastępuje generacja z OZE – wraz z przyrastaniem nowych mocy źródeł odnawialnych. W 2024 r. fotowoltaika wyprodukowała łącznie 15,0 TWh, zapewniając tym samym pokrycie blisko 9 proc. zapotrzebowania, a źródła wiatrowe 24,5 TWh, pokrywając blisko 14,7 proc. Nie jest zaskoczeniem, że najwyższa produkcja przypada na środek dnia w miesiącach letnich.

– Dzięki dużej produkcji z tanich źródeł fotowoltaicznych w ciągu letnich dni oraz mniejszego zapotrzebowania na energię w tym czasie – ceny na giełdzie wyraźnie spadają. Sytuacja gwałtownie zmienia się po zachodzie słońca – kiedy źródła słoneczne wygasają, a zapotrzebowanie rośnie. Do pracy włączane są nieelastyczne i drogie elektrownie węglowe, a w efekcie ceny energii elektrycznej na giełdzie idą gwałtownie w górę – czytamy w opracowaniu.

Forum Energii podkreśla, że dokonane w ciągu ostatnich 10 lat inwestycje w źródła odnawialne, nawet pomimo blokady wiatru na lądzie w postaci zasady 10 h, a obecnie zasady 700 m, doprowadziły do znaczącej zmiany polskiego sektora elektroenergetycznego.

W 2015 r. udział OZE w całkowitej generacji energii elektrycznej przekroczył 1/3 jedynie podczas 25 godzin w całym roku. W 2024 r. tych godzin było blisko 3300.

– Transformacja nie zachodzi jednak w jednostajnym tempie – przyspieszenie nastąpiło w ciągu ostatnich 2-3 lat – podsumował Jędrzej Wójcik z Forum Energii.