Od tradycji do cyfrowego jutra. Wieliczka i Tarnowskie Góry ugoszczą światowe muzea i skanseny górnicze

Połączenie tradycji państwowej z pasją społeczną stanowi fundament programu konferencji ICMUM 2026, która koncentrować się będzie na ochronie dziedzictwa w dobie globalnych transformacji

„Dziedzictwo górnicze w szybko zmieniającym się świecie” - pod takim hasłem, w dniach 11-14 maja, Polska stanie się globalnym centrum debaty nad przyszłością podziemnych skarbów cywilizacji. Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka i Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej zgromadzą ekspertów z całego świata podczas III Międzynarodowej Konferencji Muzeów Górniczych i Skansenów Podziemnych (ICMUM 2026). Obrady rozpoczną się w Wieliczce, a ich finał odbędzie się w Tarnowskich Górach. 

Wybór gospodarzy nie jest przypadkowy. Oba ośrodki opiekują się zabytkami wpisanymi na Listę UNESCO, oferując dwa odmienne spojrzenia na historię przemysłu. Wieliczka reprezentuje dawny skarbiec królewski, od wieków zarządzany przez państwo jako główne źródło bogactwa kraju. Tarnowskie Góry to z kolei kolebka prywatnej przedsiębiorczości i rewolucji przemysłowej, budowana przez wolnych górników i pasjonatów. Te historyczne korzenie ukształtowały dzisiejsze modele ochrony: W przypadku Wieliczki za bezpieczeństwo i udostępnianie komór odpowiada przedsiębiorstwo państwowe Kopalnia Soli „Wieliczka” S.A., natomiast merytoryczną opiekę nad zabytkami i dziedzictwem historycznym oraz ochronę konserwatorską sprawuje Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka. Z kolei stowarzyszenie z Tarnowskich Gór jest organizacją pozarządową, która z sukcesem przejęła rolę kustosza i zarządcy całego kompleksu Zabytkowej Kopalni Srebra. 

Właśnie połączenie tradycji państwowej z pasją społeczną stanowi fundament programu konferencji ICMUM 2026, która koncentrować się będzie na ochronie dziedzictwa w dobie globalnych transformacji. Choć Wieliczka i Tarnowskie Góry mają różne rodowody, płynie z nich ta sama lekcja: skuteczna transformacja kopalni w obiekt muzealny wymaga działania jeszcze na etapie aktywnej eksploatacji złóż.

- Nasze rodzime doświadczenia pokazują, jak ważne jest myślenie o kopalniach z dużym wyprzedzeniem. Proces ich zamykania powinien być jednocześnie procesem otwierania muzeum - zaznacza Jan Godłowski, Dyrektor Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka. – Takie podejście umożliwia budowanie marki przez lata. Możemy zawczasu zaplanować, które elementy infrastruktury ocalić, by w przyszłości nie musieć ich mozolnie odtwarzać.

Gospodarz wielickiego muzeum podkreśla, że kluczem do sukcesu jest dokumentowanie zakładów, gdy te jeszcze pracują. Pozwala to na ich płynne przeobrażenie w atrakcję turystyczną zaraz po zakończeniu wydobycia. Jednocześnie dyrektor przestrzega przed skupianiem się wyłącznie na odległej przeszłości.

- Pamiętajmy o prostej zasadzie: to, co dzisiaj jest nowoczesnym narzędziem pracy, za sto lat stanie się unikalnym zabytkiem. Każda działająca kopalnia to w rzeczywistości pomnik techniki i muzeum technologii. Dbając o dzisiejsze górnictwo, tworzymy dziedzictwo dla przyszłych pokoleń - wyjaśnia dyrektor.

Międzynarodowa Konferencja Muzeów Górniczych i Skansenów Podziemnych ICMUM 2026, to spotkanie łączące naukę z praktyką. Wydarzenie zgromadzi menedżerów dużych obiektów turystycznych oraz przedstawicieli mniejszych ośrodków zajmujących się rewitalizacją lokalnego dziedzictwa. Nad merytoryką konferencji czuwać będzie Komitet Naukowy zrzeszający ekspertów z organizacji takich jak UNESCO, ICOMOS, TICCIH, ERIH oraz SEDPGYM. Spodziewany jest udział gości z Europy, Azji, Australii i obu Ameryk, zajmujących się różnorodnymi surowcami – od soli i węgla, przez kruszce, aż po ropę naftową i gaz.

- ICMUM stanowi platformę wymiany informacji i doświadczeń, służąc jako miejsce wzajemnego poznawania się i dzielenia się praktyczną wiedzą. Jest również okazją do autopromocji i zaprezentowania sukcesów przed forum ekspertów. Niewątpliwie przyczynia się do integracji naszej międzynarodowej społeczności – mówi Monika Dziobek-Motyka, Pełnomocnik Dyrektora ds. Współpracy Zagranicznej. 

Program konferencji obejmuje 16 sesji tematycznych dotyczących współczesnych wyzwań muzealnictwa. Te poświęcone nowoczesnej narracji w muzeum odpowiedzą na pytanie, jak stworzyć atrakcyjną opowieść dla współczesnego odbiorcy. Omówione zostaną innowacje, takie jak wykorzystanie sztucznej inteligencji w personalizacji zwiedzania oraz rzeczywistości wirtualnej (VR) w udostępnianiu miejsc niedostępnych lub niebezpiecznych.

Eksperci przeanalizują też wpływ współczesnych przepisów na turystykę kopalnianą. Jednym z tematów będzie walka o status „węgla muzealnego”, niezbędnego do utrzymania w ruchu zabytkowych parowozów i maszyn wyciągowych w obliczu restrykcyjnych norm środowiskowych.

Z kolei edukacyjna rola muzeów zostanie rozszerzona o wątki geopolityczne i makroekonomiczne. Współczesne muzea górnicze stają się laboratoriami tłumaczącymi rolę zasobów krytycznych w rozwoju technologii OZE.

Z kolei odwieczny problem wody w kopalniach zostanie przedstawiony jako szansa na stworzenie unikalnych atrakcji, np. podziemnych spływów łodziami, przy jednoczesnym omówieniu nowoczesnych metod zabezpieczania wyrobisk i digitalizacji badań.

Konferencja położy też nacisk na dziedzictwo niematerialne – tradycje, żargon i pieśni, które stanowią duszę podziemi. Ważnym dopełnieniem programu będzie debata nad wyzwaniami masowej turystyki. Uczestnicy wspólnie poszukają złotego środka między komercyjnym sukcesem a ochroną autentyzmu i substancji zabytkowej, tak aby górnicza tożsamość przetrwała w dobie globalnych zmian.

Współorganizatorami ICMUM 2026 są: Kopalnia Soli „Wieliczka” oraz Burmistrz Miasta Tarnowskie Góry, które w tym roku obchodzi 500 lat nadania praw miejskich. Patronat honorowy nad wydarzeniem objęli: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Prezes Wyższego Urzędu Górniczego.

Poprzednie edycje ICMUM (2018 i 2023), które Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka organizowało przy współpracy z kopalniami w Bochni i Zabrzu zgromadziły przedstawicieli z ponad 20 krajów z niemal wszystkich kontynentów.

Patronat nad tegoroczną edycją ICMUM sprawują "Trybuna Górnicza" oraz portal netTG.pl.