Przez lata obowiązywała reguła czterech „z”: zmniejszać zatrudnienie, zmniejszać wydobycie, zmniejszać koszty, zamykać kopalnie. Jak ocenia Pani Minister potrzeby inwestycyjne i kondycję polskiego górnictwa?
Podejście obecnego kierownictwa Ministerstwa Gospodarki do sektora węglowego jest zupełnie odmienne od polityki prowadzonej w latach ubiegłych. Nie ma mowy o zmniejszaniu wydobycia, czy zamykaniu kopalń. Nowo zatrudnianych pracowników w kopalniach jest więcej niż odchodzących. Jedyną rzeczą z ostatnich lat wartą kontynuacji jest zwracanie szczególnej uwagi na wnikliwą kontrolę kosztów produkcji – tak aby utrzymać rentowną działalność sektora również w okresach możliwej obniżki cen węgla.
Nowe podejście do spraw górnictwa i roli węgla kamiennego w gospodarce znalazło odbicie w dokumencie opracowywanym w Ministerstwie Gospodarki – „Polityka energetyczna Polski – strategia do 2030 roku”. Węgiel, jako główne paliwo dla elektroenergetyki, uznano za stabilizator bezpieczeństwa energetycznego kraju. Polska posiada znaczne zasoby węgla kamiennego, muszą one być racjonalnie i efektywnie wykorzystywane.
Które technologie przetwarzania węgla w energię mogą liczyć na preferencje?
We wspomnianej strategii do 2030 roku zakłada się, że wykorzystane zostaną wszystkie dostępne technologie wytwarzania energii z węgla, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska – przede wszystkim radykalnej redukcji zanieczyszczania powietrza w tych procesach. Będziemy dążyć do zastosowania nowoczesnych technologii zarówno w celu zwiększenia konkurencyjności cenowej, jak i zapewnienia bezpieczeństwa pracy oraz ochrony środowiska.
Konieczne jest ustabilizowanie wydobycia na wyższym niż obecnie poziomie, dla zaspokojenia zapotrzebowania krajowego oraz wykorzystania dobrej koniunktury na węgiel na rynkach światowych przez prowadzenie korzystnego eksportu. Wspierać będziemy prace badawcze i wdrożeniowe w zakresie nowoczesnych metod wykorzystania węgla, w tym zmodernizowanych technologii przygotowania węgla do energetycznego wykorzystania, produkcji paliw płynnych i gazowych oraz technologii węglowych ogniw paliwowych.
W opracowywanym obecnie dokumencie dotyczącym polityki energetycznej odnosimy się również do metanu pozyskiwanego z pokładów węgla. Zakłada się maksymalne wykorzystanie do wytwarzania energii metanu uwalnianego podczas eksploatacji pokładów węgla kamiennego. Ponieważ energia wytworzona z metanu jest przyjazną środowisku, zostanie stworzony system wsparcia dla jej wykorzystywania. Redukcja emisji metanu ma dodatkowy walor środowiskowy, ponieważ metan powoduje szczególnie negatywny efekt dla globalnego ocieplenia klimatu.
Czy będzie Pani przyspieszała, ciągle bardziej deklarowaną niż faktycznie realizowaną, prywatyzację spółek węglowych?
Prywatyzacja przedsiębiorstw górniczych poprzez Giełdę Papierów Wartościowych ma na celu pozyskanie środków na inwestycje. Nie mogę zgodzić się ze stwierdzeniem, że prywatyzacja spółek węglowych jest deklarowana, a nie realizowana. Prowadzone zarówno przez Katowicki Holding Węglowy SA, jak i przez Lubelski Węgiel „Bogdankę” SA działania przygotowawcze do prywatyzacji przebiegają zgodnie z założeniami ujętymi w strategii działalności górnictwa. W obu przedsiębiorstwach pracują doradcy prawni i finansowi. Planuje się sprywatyzować tak zwaną Grupę Węglowo-Koksową tworzoną na bazie Jastrzębskiej Spółki Węglowej SA. Nastąpi to po dokonaniu szczegółowej analizy połączeń kapitałowych i ostatecznym ustaleniu kształtu Grupy oraz uzgodnieniu ze stroną społeczną zasadności tej prywatyzacji.
Odpowiadając bezpośrednio na Pani pytanie stwierdzam, że nie przewidujemy przyspieszania procesów prywatyzacyjnych, szczególnie w obecnych, bardzo niekorzystnych, warunkach giełdowych. Najważniejsze dla nas jest solidne przygotowanie procesu prywatyzacyjnego, tak aby wprowadzenie spółek węglowych na giełdę zakończyło się sukcesem. Oczywiście ostateczne decyzje o IPO (wprowadzenie po raz pierwszy akcji spółki do obrotu giełdowego – przyp. red.) muszą być poprzedzone bardzo wnikliwą oceną sytuacji na Giełdzie Papierów Wartościowych. Ze względu na aktualną sytuację giełdową, opracowywane są również alternatywne sposoby pozyskania zewnętrznych źródeł finansowych na inwestycje w górnictwie.
Nie ma pieniędzy z budżetu państwa na inwestycje początkowe w górnictwie – czy będzie Pani Minister zabiegała o zmianę tej decyzji, mocno oprotestowanej przez różne gremia związane z przemysłem wydobywczym?
Jak już wcześniej powiedziałam, konieczne jest ustabilizowanie wydobycia na wyższym niż obecnie poziomie. Dla zrealizowania tego celu przez dokonanie inwestycji odtworzeniowych i modernizacyjnych konieczne są działania, które według planów spółek węglowych wymagają nakładów inwestycyjnych na poziomie około 19,5 mld zł do 2015 roku. W tym na budownictwo inwestycyjne 10,4 mld zł, a na zakupy gotowych dóbr inwestycyjnych 9,1 mld zł. Powinny one przynieść odczuwalne skutki w zakresie ustabilizowania wydobycia na poziomie zapewniającym utrzymanie bezpieczeństwa energetycznego Polski w długim okresie. Należy przy tym mieć na uwadze fakt, że inwestycje w górnictwie węgla kamiennego są czasochłonne. Pierwsze efekty realizacji zadań inwestycyjnych ukierunkowanych na zwiększenie zdolności produkcyjnych kopalń pojawią się w 2009 i 2010 roku.
W ustawie z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego w latach 2008–2015 r. przewidziano możliwość uzyskania środków na inwestycje w formie dofinansowania z budżetu państwa tzw. inwestycji początkowych – uzależniając ich uruchomienie od możliwości finansowych budżetu. Okazało się, że tych możliwości w budżecie nie można znaleźć. Sektor będzie musiał radzić sobie w inny sposób. Oprócz przeznaczenia na inwestycje własnych środków uzyskiwanych z działalności produkcyjnej spółek węglowych, trzeba będzie sięgnąć po inne instrumenty finansowe. Przewiduje się uzyskanie dodatkowych środków na inwestycje poprzez emisję obligacji, a także wykorzystanie leasingu finansowego. Podejmiemy również starania o uwzględnienie dotacji na inwestycje początkowe w budżecie na 2010 rok.
Jakie jest Pani Minister stanowisko odnośnie do zgłaszanych wspólnie przez spółki węglowe uwag do koncesji na eksploatację węgla podziemnymi wyrobiskami oraz podatku od podziemnej infrastruktury (co może kosztować branżę ok. 500 mln zł)?
W kwestii koncesji na eksploatację węgla uważam za konieczne uproszczenie procedur w tym zakresie. Zabezpieczenie dostępu do zasobów węgla energetycznego i koksowego jest sprawą kluczową, a inwestycje prowadzone do realizacji takich zadań należałoby uznać za inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym. W ramach działań przewidzianych w polityce energetycznej Ministerstwo Gospodarki podejmie starania o zniesienie barier prawnych w zakresie udostępniania nowych złóż węgla oraz identyfikacji złóż strategicznych i ich ochrony przez ujęcie w planach zagospodarowania przestrzennego.
Sprawa druga, czyli podatki za wyrobiska podziemne i infrastrukturę znajdującą się w tych wyrobiskach, wymaga jednoznacznego uporządkowania. Obecnie, niejednoznaczne przepisy powodują trudności interpretacyjne i w efekcie tego wydawane są różne wyroki sądowe. Trzeba również nadmienić, że zbyt wysokie podatki utrudniają działalność przedsiębiorcom, w tym przypadku spółkom węglowym, które szczególnie w okresach gorszej koniunktury na rynku węgla mogą mieć problemy finansowe, potęgowane przez nadmierne opodatkowanie.
