fot: Kajetan Berezowski
Jak tylko stopnieją śniegi, w bytomskim parku Kachla rozpoczną się prace rekultywacyjne
fot: Kajetan Berezowski
Jeszcze sto lat temu Bytom był miastem parków i niewykluczone, że w przyszłości ponownie tak się stanie. Władze samorządowe postawiły ostatnimi laty na ratowanie przyrody. Tylko w 2010 r. na pielęgnację zieleni, nasadzanie drzew i krzewów w Parku Kachla pozyskano 140 tys. ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Wiosną rozpoczną się tu kolejne prace rekultywacyjne.
Obszar parku o powierzchni około 27 ha rozciąga się pomiędzy ulicami; Wrocławską, Olimpijską, Chrzanowskiego i osiedlem mieszkaniowym przy ul. Łużyckiej. Jest on wpisany do rejestru zabytków i podlega ścisłej ochronie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Zaproponowany projekt zagospodarowania jest wynikiem kompromisu pomiędzy autorską wizją projektową, a szczegółowymi analizami licznych materiałów źródłowych takich jak: mapy historyczne, widokówki i zdjęcia z różnych okresów rozwoju parku.
- Głównym zadaniem projektu jest przywrócenie przestrzeni parku jego dawnej świetności i także pierwotnego charakteru, czyli XIX-wiecznego parku krajobrazowego. Na przestrzeni ostatnich kilkudziesięcioleci, na w skutek szybkiej ekspansji gatunków silnierosiewających park zarósł, tworząc „szczelny zielony parasol” nad historycznymi polanami, przysłaniając otwarcia widokowe i osie kompozycyjne. W projekcie staraliśmy się w miarę wiernie, ale także z poszanowaniem dla zastanego drzewostanu odtworzyć zamysły twórców parku.
W jego przestrzeni można wyróżnić kilka miejsc charakterystycznych, takich jak; staw południowy, staw północny, amfiteatr z mini ogrodem czy „Grecki Zakątek”. To właśnie te elementy stanowiły i mam nadzieję będą stanowić o niepowtarzalności bytomskiego parku – wyjaśnia Łukasz Pluta, którego koncepcja rekultywacji ma spore szanse na realizację.
Amfiteatr z mini ogrodem
Dużym przedsięwzięciem w ramach całego zadania była przebudowa stawów, zarówno południowego jak i północnego.
- Od tego rozpocznie się całe przedsięwzięcie – podkreśla Danuta Moskal z Miejskiego Zarządu Dróg i Mostów w Bytomiu.
Projekt zakłada całkowitą przebudowę dna stawów, ich pogłębienie i uszczelnienie, a także zmianę ukształtowania linii brzegowej, która pozytywnie wpłynie na poprawę bioróżnorodności w ramach tych ekosystemów. Dodatkowo w obydwu stawach wprowadzono liczne tarasy widokowe, umożliwiające obserwację życia biologicznego, a także swobodny dostęp do samego lustra wody przez spacerujących.
Całkiem nowym elementem ma być amfiteatr z mini ogrodem, zaprojektowany w miejscu istniejącej sceny. Mini widownia i scena zostały wkomponowane w oczko wodne, które z jednej strony rozdziela te dwa elementy, a z drugiej staje się rodzajem naturalnej „zielonej scenografii”, dopełniającej kameralne przedstawienia. Ten zielony amfiteatr może stać się elementem najbardziej atrakcyjnym ze wszystkich zaprojektowanych.
Fazaniec do przebudowy
Niebawem do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej trafia również wnioski o środki na przebudowę innego bytomskiego parku – Fazaniec.
Został on założony w drugiej połowie XIX wieku przez hrabiego Ulricha Schaffgotcha początkowo, jako bażanciarnia.
- Obiekt był ogrodzony, bram pilnowały warty, jedną od strony Bobrka, a dwie od strony Szombierek. Mieszkańcy okolicznych dzielnic nie mieli wstępu do parku. Sam park składał się w zasadzie z dwóch wąwozów. Posiadał charakter krajobrazowy, a jego drzewostan stanowił naturalny las liściasty z dużym udziałem dębów. W 1926 roku górnicy kopalń; Karol, Lithrandra i Paulus zwrócili się do hrabiego Schaffgotcha z prośbą o udostępnienie parku miejscowej ludności. Decyzja była pozytywna i od 1927 roku prywatny park Schaffgotcha stał się parkiem publicznym, z tym, że o godz. 21.00 park zamykano. W tym okresie w parku wzniesiono drewnianą kawiarnię, która została zniszczona w czasie II wojny światowej – opowiada Wojciech Kocuj, autor kolejnego projektu.
Park zabytek
W latach pięćdziesiątych istniał plan zabudowy parku, między innymi miał tam powstać szpital. Nie został jednak zrealizowany. Zbudowano natomiast dwa boiska sportowe oraz basen kąpielowy. Obiekty z powodu szkód górniczych i brakiem opieki zostały zdewastowane. W tym samym czasie również w wyniku szkód górniczych u zbiegu dwóch wąwozów utworzyło się duże zapadlisko, które wypełniło się wodą, tworząc staw. Został on zasypany podczas przeprowadzania w parku robót melioracyjnych.
W latach sześćdziesiątych podjęto pierwsze próby uporządkowania obiektu. Zaplanowano między innymi: przeprowadzenie prac melioracyjnych, zagospodarowanie nieużytków między parkiem a ogródkami działkowymi, wykonanie nowych bram, wysadzanie drzew iglastych i liściastych oraz krzewów ozdobnych. Działania te zostały wykonane tylko w niewielkiej części.
Ważną datą w historii parku jest 26 luty 1987 roku, kiedy to został on wpisany do rejestru zabytków Województwa Śląskiego. Zaczęto szukać sposobów przywrócenia mu dawnej świetności. Faktem jest, że Fazaniec był pierwszym w Bytomiu i jednym z pierwszych na Górnym Śląsku obiektem, który został udostępniony mieszkańcom oraz pracownikom kopalni do celów rekreacyjnych.
