Kolejny etap rewitalizacji szybu „Franciszek” w Rudzie Śląskiej

Szyb "Franciszek" w Rudzie Śląskiej

Kolejny etap rewitalizacji zabytkowego kompleksu szybu „Franciszek” w Rudzie Śląskiej zrealizuje, wyłonione w przetargu Przedsiębiorstwo Budowlano-Produkcyjne ŁĘGPRZEM. Wartość zadania to blisko 15 mln zł, a prace mają się zakończyć do końca 2027 roku.

Gruntowna modernizacja zdegradowanych budynków przemysłowego kompleksu

Inwestycja obejmie gruntowną modernizację zdegradowanych budynków poprzemysłowych: nadszybia z wieżą wyciągową, maszynowni oraz pozostałości po budynku kotłowni z kominem. Obiekty te, stanowiące część historycznego kompleksu szybu „Franciszek”, zyskają nowe funkcje społeczne i mieszkaniowe. 

- W ich wnętrzach powstanie m.in. 8 mieszkań wspomaganych, przeznaczonych dla osób starszych, przewlekle chorych oraz osób z niepełnosprawnościami – informuje wiceprezydent Aleksandra Skowronek. – Mieszkania będą wyposażone we wszelkie niezbędne instalacje oraz umeblowane w sposób umożliwiający korzystanie z nich. Najmniejszy z lokali ma metraż 39 m kw., największy 57 – dodaje.

Nowe mieszkania to nie wszystko. Zagospodarowana zostanie także przestrzeń wspólna między zabytkowymi budynkami, która stanie się miejscem integracji i aktywności mieszkańców. W ramach inwestycji powstanie wielofunkcyjna świetlica oraz strefa rekreacji, sprzyjająca budowaniu więzi społecznych i aktywnemu spędzaniu czasu. Inwestycja obejmie także zagospodarowanie terenu z drogą dojazdową, terenami utwardzonymi, zielenią i niezbędną infrastruktura techniczną.

– Warto podkreślić, że w ramach inwestycji odtworzona zostanie część budynku nadszybia, która uległa degradacji. Rekonstrukcja zostanie przeprowadzona na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych. Przeprowadzone zostaną również prace konserwatorskie budynków – zaznacza Marta Lip-Kornatka, miejski konserwator zabytków w Rudzie Śląskiej.

Pierwsze etapy rewitalizacji poprzemysłowego kompleksu zrealizowano w 2025 roku. W pomieszczeniach dawnej administracji obiektu powstało Lokalne Centrum Tradycji, ze śląskimi izbami m.in. kapelmistrza czy masterchefa. Koszt tego remontu wyniósł prawie 3 mln zł. Z kolei w budynku dawnej straży pożarnej funkcjonującej przy szybie „Franciszek” utworzono siedem mieszkań komunalnych. Rewitalizacja tej części kompleksu opiewała na ponad 6,8 mln zł i sfinansowano ją w znacznej części z Rządowego Funduszu Polski Ład.

Szyb „Franciszek” był częścią najstarszej kopalni na Górnym Śląsku

Szyb „Franciszek” został wydrążony w 1857 r. jako szyb wydobywczy i przez przeszło pół wieku pełnił tę funkcję. Powstał na terenie pierwszej kopalni węgla kamiennego w Rudzie Śląskiej, czyli kopalni „Brandenburg”. Kopalnia ta zaczęła funkcjonować w 1770 roku, ale nadanie pola do eksploatacji nastąpiła już w 1752 roku. Była ona więc najstarszą kopalnią na Górnym Śląsku. W drugiej połowie XIX w. „Franciszek” był jednym z trzech jej głównych szybów wydobywczych.

- Nie zachowały się wszystkie budynki tworzące zespół zabudowy, ale do dziś można podziwiać usytuowaną w środkowej części kompleksu 22-metrową, dwupodziałową wieżę wyciągową, budynki nadszybia, kotłowni, straży pożarnej z ozdobnymi elewacjami, administracji, rozdzielni oraz stacji ratowniczej. Większość zabudowań powstała w drugiej połowie XIX w., a reszta na początku XX w. – przypominają w Urzędzie Miasta Ruda Śląska.

Nie wiadomo kto był autorem pierwszych obiektów przemysłowego kompleksu. Pewne jest jednak, że od 1907 roku kolejne zabudowania były projektowane przez Hansa von Poellnitz, architekta i kierownika zarządu budów w koncernie Ballestremów. To jedna z najpiękniejszych i najstarszych zabytków przemysłowych na terenie Rudy Śląskiej. Od 1984 roku szyb „Franciszek” figuruje w rejestrze zabytków nieruchomych województwa śląskiego.

Miasto weszło w posiadanie obiektu w kwietniu 2024 roku, kiedy to Spółka Restrukturyzacji Kopalń przekazała w ramach darowizny grunt o powierzchni prawie 11,5 tys. m kw. oraz znajdujące się na nim zabudowania, m.in. budynku maszyny wyciągowej, przybudówki, budynku szybu i wieży szybowej.