fot: UM Katowice/K. Kalkowski
Strefa Czystego Transportu w Katowicach ma objąć Rynek i ulice wokół niego
fot: UM Katowice/K. Kalkowski
Katowice zostały zobligowane do utworzenia Strefy Czystego Transportu (SCT) – to wymóg Komisji Europejskiej i oczekiwanie Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Strefa Czystego Transportu ma objąć Rynek i ulice wokół niego – w tym między innymi fragmenty ulic 3 Maja i Warszawskiej oraz ulice: Dyrekcyjną, Staromiejską, Mariacką, Mielęckiego, Szkolną, Bankową, Teatralną, Młyńską i Pocztową - informuje UM w Katowicach.
Strefa Czystego Transportu to wyznaczony obszar miasta, do którego mogą wjeżdżać tylko pojazdy spełniające określone normy emisji spalin lub objęte wyjątkami. Jej celem jest poprawa jakości powietrza, ograniczenie emisji z transportu oraz ochrona zdrowia mieszkańców.
Zgodnie z ustawą o elektromobilności, miasta powyżej 100 tys. mieszkańców z przekroczeniami norm NO2 mają obowiązek wprowadzenia SCT. Dwutlenek azotu powstaje głównie w ruchu drogowym i negatywnie wpływa na zdrowie - jak pokazują badania zwiększa ryzyko astmy u dzieci, infekcji dróg oddechowych, chorób serca i przedwczesnych zgonów. Wysokie stężenia mogą też pogarszać wyniki poznawcze u dzieci.
Skala emisji NO2 zależy od rodzaju pojazdu. Istotne znaczenie ma typ silnika, wiek samochodu oraz spełniana norma emisji spalin EURO. Analizy wskazują, że największy udział w emisji tlenków azotu (NOx), w tym NO2, mają pojazdy z silnikiem diesla, zwłaszcza starsze modele. W opracowaniach zwraca się również uwagę, że emisje w warunkach rzeczywistego ruchu drogowego mogą być wyższe niż wartości uzyskiwane w testach homologacyjnych.
Katowice zostały zobligowane do wprowadzenia Strefy Czystego Transportu – decyzja wynika z wymogów Komisji Europejskiej. W mieście działa jedna z 18 stacji GIOŚ monitorujących jakość powietrza w polskich miastach. Do marca 2025 r. stacja ta była zlokalizowana przy autostradzie A4 (Aleja Górnośląska), gdzie wysokie natężenie ruchu tranzytowego powodowało przekroczenia poziomów dopuszczalnych dwutlenku azotu dla całej aglomeracji, choć wyniki te nie były miarodajne dla ruchu miejskiego ani dla oceny zasadności wprowadzenia Strefy Czystego Transportu (SCT).
Działania zmierzające do zmiany lokalizacji stacji podjęto już w 2022 roku. W 2025 roku stacja została przeniesiona na ul. Dudy-Gracza, na drogi miejskie, aby lepiej odzwierciedlała warunki typowe dla Katowic. Informację o zmianie przekazano do Ministerstwa Klimatu i Środowiska – przez wiele miesięcy bez odpowiedzi. W grudniu 2025 r. ministerstwo poinformowało jednak, że lokalizacja stacji nie zwalnia miasta z obowiązku utworzenia SCT, a jej wprowadzenie jest istotne dla wypłaty środków z KPO. W efekcie miasto przygotowało uchwałę intencyjną w sprawie SCT.
Obecnie, wyniki pomiarów stacji zlokalizowanej na ul. Dudy-Gracza nie wykazują przekroczeń poziomów dopuszczalnych NO2, jednak Komisja Europejska ocenia sytuację na podstawie danych z 2024 r. i oczekuje wdrożenia SCT.
- Wprowadzenie Strefy Czystego Transportu w Katowicach zostało na nas nałożone. Ustawodawstwo europejskie i stanowisko rządu obligują nas do tego. Przyjęliśmy to do wiadomości i opracowaliśmy rozwiązania, które uwzględniają interes mieszkańców Katowic, ale także powinny wpłynąć na poprawę jakości powietrza w mieście. Zakres działania Strefy został wyznaczony tak, aby w sposób swobodny można było korzystać z instytucji publicznych i by nie narażać mieszkańców na pilne wydatki w postaci zakupu nowych samochodów. Sygnalizujemy natomiast, że przy zakupie kolejnego auta, chcąc wjechać do SCT, trzeba będzie już pamiętać o konkretnych parametrach. To wstępne założenia, nie wykluczamy, że w przyszłości, jeśli mieszkańcy wyrażą taką wolę, Strefa Czystego Transportu będzie ewoluować, tak jak miało to miejsce w przypadku Strefy Płatnego Parkowania – mówi Bogumił Sobula, pierwszy wiceprezydent Katowic.
Strefa Czystego Transportu w Katowicach ma objąć Rynek i ulice wokół niego – w tym między innymi fragmenty ulic 3 Maja i Warszawskiej oraz ulice: Dyrekcyjną, Staromiejską, Mariacką, Mielęckiego, Szkolną, Bankową, Teatralną, Młyńską i Pocztową.
Najważniejszą zasadą funkcjonowania Strefy Czystego Transportu w Katowicach jest wyłączenie bez ograniczeń pojazdów samochodowych mieszkańców Katowic i pozostałych gmin wchodzących w skład Górnośląsko‑Zagłębiowskiej Metropolii, będących w ich posiadaniu przed dniem ustanowienia Strefy. Dopóki samochód tych mieszkańców będzie przechodził badania techniczne, to dalej będzie można nim poruszać się w katowickiej SCT. Wyłączenie obowiązuje także motocykle, pojazdy klasyfikowane jako inne, np. specjalne, autobusy realizujące przewozy w ramach publicznego transportu zbiorowego oraz pojazdy zabytkowe i historyczne, a także pojazdy uczestniczące w imprezach związanych z korzystaniem z drogi w sposób szczególny.
Informacje na temat SCT można znaleźć na stronie UM w Katowicach.
