fot: Ryszard Stelmaszczyk
Kopalnia ”Jas-Mos„
fot: Ryszard Stelmaszczyk
Podczas eksploatacji pokładu 510/1 w latach 2003–2007 pięcioma ścianami zarejestrowano ponad 12 tys. wstrząsów. Największą aktywność sejsmiczną rejestrowano podczas urabiania ściany 22a od listopada 2005 r. do marca 2007 r. W tym okresie zarejestrowano tam 9105 wstrząsów, w tym dwa o energii 106J, 17 o energii 105J i 233 o energii 104J. Na to, że w ścianie 22a mogą wystąpić wstrząsy wysokoenergetyczne wskazywały wykonane wcześniej badania wykonane metodą analityczno-numeryczną.
W początkowym okresie ścianę eksploatowano wg następujących ustaleń: obudowa Fazos17/41POz, urabianie kombajnem JOY 4LS8, zabiór 0,8 m, maksymalny postęp bez ograniczeń, wzmocnienie obudowy chodników przyścianowych. Profilaktyka tąpaniowa polegała na prowadzeniu ciągłej obserwacji sejsmologicznej, ciągłej obserwacji sejsmoakustycznej, wykonywaniu raz w tygodniu kontrolnych wierceń sondażowych, wykonywaniu raz na dobę oceny stanu zagrożenia tąpaniami metodą kompleksową.
Jednak tąpnęło
31 stycznia 2006 r. zarejestrowano w rejonie ściany wstrząs o energii 1,8 x 105J. W jego wyniku doszło do wypadku zbiorowego. Pięciu pracowników odniosło lekkie obrażenia. Eksploatacja ściany została wstrzymana. Do tego momentu uzyskano 165 m postępu. Do planowanej granicy zakończenia eksploatacji zostało jeszcze 580 m.
Przed ponownym uruchomieniem wydobycia w ścianie 22a wykonano dodatkowe badania geofizyczne. Ponadto dla robót górniczych związanych z dalszą eksploatacją ustalono następujące działania: w chodnikach przyścianowych wyznaczono strefy szczególnego zagrożenia tąpaniami, chodnik badawczy stanowił drogę odstawy urobku z zastosowaniem telewizji przemysłowej z monitorem do obserwacji, znajdującym się poza „strefą szczególnego zagrożenia tąpaniami”, stosowanie aktywnej profilaktyki tąpaniowej – strzelania torpedujące warstwy stropowe, zwiększenie z dwóch do pięciu geofonów do obserwacji sejsmoakustycznej.
Eksploatacja ściany ruszyła ponownie 21 lutego 2006 r. Początkowo na zasadzie rozruchu, a od 1 marca na trzy zmiany, ale z ograniczonym postępem – najpierw 2,4 m na dobę, później 3 m na dobę. W dni wolne od pracy, dla zachowania ciągłości postęp ustalono na mniej niż 0,8 m/dobę.
Strzelania torpedujące
W trakcie eksploatacji w rejonie ściany 22a prowadzono dodatkowe pomiary geofizyczne w celu określenia stanu zagrożenia tąpaniami i ustalenia właściwej profilaktyki oraz określenia jej skuteczności. Profilaktykę tąpaniową wykonywano za pomocą strzelań torpedujących warstwy stropowe pokładu. W sumie wykonano 21 serii strzelań z 42 otworów, zużywając prawie dwie tony materiałów wybuchowych. Każde strzelanie prowokowało wstrząs górotworu, w tym sześć o energii rzędu 104J.
Dzięki zastosowanemu w szerokim zakresie monitoringu zagrożenia tąpaniami w kopalni „Jas-Mos” udało się bezpiecznie prowadzić roboty górnicze związane z eksploatacją ściany 22a w pokładzie 510/1, w partii Z3, w warunkach dużej aktywności sejsmicznej. Mimo że zaliczała się do IV kategorii zagrożenia metanowego, nie stwierdzono w trakcie prowadzonych robót przypadku wystąpienia zagrożeń skojarzonych. Rs
Tekst powstał na podstawie opracownia, którego autorami są: mgr inż. Augustyn Holeksa, dr inż. Mieczysław Lubryka, mgr inż. Ryszard Skatyła, mgr inż. Zbigniew Szreder.
