Powołano go do życia decyzją Rady Ministrów w 1955 roku. W piątek 11 czerwca Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla świętować będzie swój jubileusz. Jak dowiedział się portal nettg.pl swoją obecność na tym wydarzeniu zapowiedział Waldemar Pawlak, wicepremier i minister gospodarki.
Pierwszym dyrektorem Instytutu, był piastujący tę funkcję przez 18 lat, prof. Stefan Rosiński. To za jego kadencji rozpoczęto prace w koksowniach, utworzony został Zespół Techniki Cieplnej, zbudowano kompleks instalacji pilotowych do badań technologicznych i utworzony został miesięcznik „Koks-Smoła-Gaz” (wydawany obecnie pod tytułem „Karbo”).
W 1961 w Blachowni Śląskiej uruchomiono Zakład Koksu Formowanego, którego produkcja wynosiła 400 tys. ton rocznie. W trzy lata później za realizację tej inwestycji IChPW otrzymał Nagrodę Państwową I Stopnia. W 1962 z Instytutu wyodrębniony został Instytutu Gazownictwa z filiami w Warszawie, Krakowie i Radomiu. Lata 60. to pierwsze zagraniczne prace Zespołu Techniki Cieplnej, próby przemysłowe produkcji żelazo-koksu w ZK Huty Pokój, uruchomienie pierwszego w Polsce pilotowego paleniska fluidalnego oraz uruchomienie w Hucie Florian demonstracyjnej instalacji wprowadzania pyłu węglowego do wielkiego pieca.
Następna dekada to prace nad pirolizą węgla w złożu fluidalnym oraz opracowanie technologii fluidalnej pirolizy węgla dla uzyskiwania smoły do uwodornienia. Po tym, jak w 1976 roku dyrektorem Instytutu został prof. Henryk Zieliński, ICHPW kierował Programem Rządowym „Energochemiczne Przetwórstwo Węgla”.
W latach 80. IChPW uczestniczył w uruchomieniu instalacji paliwa formowanego, rozgrzewaniu czterech baterii koksowniczych w Koksowni „Przyjaźń”, a od 1986 pełnił wiodącą rolę w realizacji programu badań Centrum Uszlachetniania Węgla Politechniki Śląskiej współfinansowanego przez Fundację Alfred Krupp von Bohlen-Halbach.
Od 1991 roku Instytutem Chemicznej Przeróbki Węgla kieruje Marek Ściążko, który za priorytetowe zadanie uznał dostosowanie Instytutu do wymogów gospodarki rynkowej. W rok później, za uruchomienie demonstracyjnej instalacji paliwa bezdymnego „Ecocoal”, IChPW otrzymał złoty medal na Światowej Wystawie Wynalazków w Brukseli. Tę samą nagrodę w kolejnych latach uzyskały technologie odpylania gazów przemysłowych, odsiarczania pyłu węglowego bezpośrednio przed spalaniem i otrzymywania formowanych węgli aktywnych. W 1994 roku trzy laboratoria badawcze IChPW otrzymały akredytację w Polskim Centrum Badań i Certyfikacji a Instytut przystąpił do Europejskiego Komitetu Koksowniczego.
W 2002 roku Komisja Europejska przyznała Instytutowi status Centrum Doskonałości CONBIOT, a IchPW rozpoczął nadzór nad budową i rozgrzewaniem baterii koksowniczej w ZK Zdzieszowice. Rok później rozpoczęło się wdrażanie współspalania biomasy i węgla dla potrzeb energetyki zawodowej oraz opracowano technologię odpylania gazów przemysłowych.
