Indie stawiają na śląskie doświadczenie w transformacji regionów górniczych!

Wizyta Joydeepa Roya w Sosnowcu miała wymiar ciągłości. Rok wcześniej rozpoczęto rozmowy o możliwych kierunkach współpracy, a kolejne miesiące pokazały, że potencjał ten nie ogranicza się do deklaracji.

Według danych indyjskiego Ministerstwa Węgla w roku finansowym 2024–2025 Indie wydobyły ponad 1 mld ton węgla; surowiec odpowiada za ok. 55 proc. krajowego miksu energetycznego i ponad 74 proc. wytwarzania energii elektrycznej. Mimo rozwoju OZE górnictwo pozostaje tam filarem bezpieczeństwa gospodarczego – dla energetyki, hutnictwa, cementowni i przemysłu. To dlatego doświadczenia Górnego Śląska w metanie, bezpieczeństwie eksploatacji, rekultywacji i geologii środowiskowej mogą być dla partnerów z Indii szczególnie interesujące.

Górny Śląsk i Indie

Górny Śląsk i Indie mogą mieć sobie więcej do zaoferowania, niż mogłoby się wydawać. Z jednej strony dynamicznie rozwijająca się gospodarka, która potrzebuje stabilnych dostaw surowców, nowoczesnych technologii wydobywczych i wiedzy eksperckiej. Z drugiej – region z unikatowym doświadczeniem w geologii, górnictwie, metanie, bezpieczeństwie eksploatacji i transformacji terenów przemysłowych.

Te dwa światy ponownie spotkały się w Sosnowcu, w siedzibie Oddziału Górnośląskiego Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego. Seminarium z udziałem Joydeepa Roya, konsula honorowego RP w Indiach, nie było więc jednorazową kurtuazyjną wizytą, lecz kolejnym etapem budowania relacji. Po pierwszym spotkaniu, które odbyło się dokładnie rok wcześniej, współpraca nabrała konkretnego wymiaru – Oddział Górnośląski PIG-PIB został zaproszony do Indii, gdzie jego przedstawiciele mogli poznać działalność Geological Survey of India, jednej z kluczowych instytucji odpowiedzialnych za rozpoznanie geologiczne i bezpieczeństwo surowcowe tego kraju.

To doświadczenie nadało sosnowieckiemu seminarium szczególny charakter. Rozmowa nie zaczynała się od zera. Była kontynuacją kontaktów, wymiany wiedzy i rozpoznawania obszarów, w których polskie doświadczenia mogą być przydatne dla Indii, a indyjska skala wyzwań może otworzyć nowe perspektywy dla PIG-PIB.

Spotkanie otworzył Andrzej Piotrowski, zastępca dyrektora Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB. W imieniu Dyrekcji Oddziału podziękował Konsulowi za przyjęcie zaproszenia, a następnie przekazał prowadzenie seminarium dr. Zbigniewowi Małolepszemu. Podkreślał znaczenie rozwijania trwałych relacji między polskimi i indyjskimi instytucjami naukowymi oraz eksperckimi. W tym sensie sosnowiecki oddział Instytutu wystąpił nie tylko jako gospodarz seminarium, ale także jako naturalny łącznik między różnymi środowiskami: geologami, specjalistami od surowców, ekspertami od metanu, naukowcami z Uniwersytetu Śląskiego i partnerami zainteresowanymi współpracą z Indiami.

Od pierwszego spotkania do zaproszenia do Indii

Wizyta Joydeepa Roya w Sosnowcu miała wymiar ciągłości. Rok wcześniej rozpoczęto rozmowy o możliwych kierunkach współpracy, a kolejne miesiące pokazały, że potencjał ten nie ogranicza się do deklaracji. Zaproszenie Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB do Indii pozwoliło lepiej zrozumieć sposób funkcjonowania Geological Survey of India, skalę indyjskich wyzwań geologicznych oraz znaczenie państwowej służby geologicznej w kraju, który intensywnie rozwija zaplecze surowcowe.

Dla Oddziału Górnośląskiego było to ważne doświadczenie instytucjonalne. Pozwoliło nie tylko zaprezentować własne kompetencje, ale także spojrzeć na rolę służby geologicznej w szerszym, międzynarodowym kontekście. Indie są dziś jednym z państw, które szczególnie mocno inwestują w rozpoznanie zasobów, bezpieczeństwo surowcowe, surowce krytyczne i technologie wspierające transformację gospodarczą.

Dlatego drugie spotkanie w Sosnowcu miało już inny ciężar. Było rozmową partnerów, którzy znają swoje oczekiwania, rozumieją znaczenie relacji instytucjonalnych i szukają konkretnych pól współpracy.

Surowce krytyczne na pierwszym planie

W centrum rozmów znalazły się surowce krytyczne – temat, który coraz mocniej decyduje o bezpieczeństwie gospodarczym państw. Joydeep Roy przedstawił aktualne kierunki rozwoju indyjskiego sektora surowców mineralnych oraz możliwości współpracy polsko-indyjskiej w obszarze geologii i górnictwa. Zwracał uwagę, że bezpieczeństwo dostaw surowców krytycznych stało się jednym z priorytetów polityki gospodarczej Indii, czego wyrazem jest m.in. National Critical Mineral Mission.

Konsul wskazywał również na znaczenie Strategicznego Planu Działań Polska–Indie podpisanego w 2024 r. Dokument ten otwiera nowe możliwości współpracy w zakresie nowoczesnych technologii górniczych, bezpieczeństwa kopalń, odzysku surowców z odpadów pogórniczych oraz wspólnych badań naukowych.

Jednym z ważnych wątków była planowana współpraca między Geological Survey of India a Państwowym Instytutem Geologicznym. Memorandum między tymi instytucjami mogłoby stać się podstawą do wspólnych projektów badawczych, wymiany ekspertów i pozyskiwania finansowania. Podczas seminarium podkreślano, że w relacjach z partnerami indyjskimi liczą się nie tylko kompetencje, ale również zaufanie, cierpliwość, znajomość lokalnych uwarunkowań i dobrze zbudowane relacje instytucjonalne.

Metan, kopalnie i doświadczenie Górnego Śląska

Dla strony indyjskiej szczególnie interesujące okazały się doświadczenia PIG-PIB związane z metanem z pokładów węgla, metanem z kopalń czynnych i zlikwidowanych oraz technologiami stosowanymi w górnictwie podziemnym. To obszary, w których Górny Śląsk ma wyjątkowe zaplecze praktyczne i badawcze.

Jerzy Hadro zaprezentował dorobek Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB w badaniach metanu z pokładów węgla oraz możliwości wykorzystania tych doświadczeń do ograniczania emisji metanu z kopalń. Ten wątek ma znaczenie nie tylko górnicze, ale również klimatyczne i transformacyjne. Bezpieczeństwo eksploatacji, redukcja emisji i lepsze rozpoznanie zagrożeń gazowych stają się dziś częścią szerszego myślenia o odpowiedzialnej transformacji regionów górniczych.

Dr Beata Naglik mówiła z kolei o możliwościach wspólnych działań w zakresie poszukiwania i eksploatacji surowców krytycznych. Program seminarium pokazał, że potencjalna współpraca nie musi ograniczać się wyłącznie do klasycznie rozumianego górnictwa. Coraz ważniejsze stają się bowiem także zagadnienia środowiskowe, cyfrowe, surowcowe i społeczne – wszystkie te, które decydują o tym, czy transformacja będzie bezpieczna.

Uniwersytet Śląski: środowisko też jest częścią bezpieczeństwa

Ważnym uzupełnieniem dyskusji były prezentacje naukowców z Uniwersytetu Śląskiego. Uczelnię reprezentowała prof. Gabriella Woźniak, czołowa ekspertka i badaczka ekosystemów rozwijających się na terenach przemysłowych i poprzemysłowych. To szczególnie istotne w kontekście Górnego Śląska – regionu, w którym pytanie o przyszłość terenów pogórniczych, ich odporność, przyrodniczą sukcesję i możliwości odpowiedzialnego zagospodarowania jest jednym z kluczowych elementów transformacji.

W tym właśnie nurcie wybrzmiała prezentacja Wiktorii Kowolik, uczennicy i doktorantki prof. Gabrielli Woźniak, poświęcona lasom namorzynowym, cechom funkcjonalnym roślin oraz problemowi badawczemu sekwestracji CO₂ w ekosystemach tych lasów. Choć namorzyny mogą wydawać się odległe od śląskiej geologii i górnictwa, ich obecność w programie seminarium miała głębszy sens. Pokazała, że rozmowa o surowcach, metanie, transformacji i współpracy międzynarodowej nie może pomijać środowiska.

W prezentacji Wiktoria Kowolik wskazywała, że lasy namorzynowe są ekosystemami tzw. blue carbon, czyli obszarami zdolnymi do intensywnego magazynowania węgla. Zajmują mniej niż 0,1 proc. powierzchni świata, ale mają ogromne znaczenie dla bilansu węglowego, ochrony wybrzeży, akumulacji osadów i zanieczyszczeń, ograniczania skutków falowania oraz zachowania różnorodności biologicznej.

Szczególnie ważny był wątek funkcjonowania ekosystemów pod presją człowieka. Lasy namorzynowe chronią brzegi przed erozją, pełnią funkcję naturalnej infrastruktury ochronnej, są miejscem rozrodu wielu organizmów, magazynują węgiel i reagują na zmiany hydrologiczne, zanieczyszczenia czy presję urbanizacyjną. W prezentacji pokazano również, że znacząca część węgla magazynowanego w tych ekosystemach znajduje się w glebie, a nie tylko w roślinach.

Dla Górnego Śląska taki sposób myślenia ma szczególne znaczenie. Region przemysłowy również potrzebuje wiedzy o tym, jak ekosystemy reagują na presję człowieka, jak przekształcone tereny mogą odzyskiwać funkcje przyrodnicze i jak łączyć rozwój z ograniczaniem ryzyk środowiskowych. Doświadczenia zespołu prof. Gabrielli Woźniak, dotyczące ekosystemów terenów przemysłowych, dobrze wpisują się w tę logikę. Pokazują, że transformacja nie jest wyłącznie procesem gospodarczym. Jest także procesem środowiskowym, naukowym i społecznym.

Oddział Górnośląski jako miejsce łączenia kompetencji

Seminarium w Sosnowcu dobrze pokazało koncyliacyjną rolę Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB. Oddział nie zamyka się wyłącznie w obszarze własnych kompetencji, lecz tworzy przestrzeń rozmowy dla różnych środowisk naukowych i eksperckich. Obok doświadczeń PIG-PIB zaprezentowano dorobek Uniwersytetu Śląskiego, a dyskusja objęła zarówno surowce krytyczne i metan, jak również paleosejsmologię, ekologię funkcjonalną i rolę ekosystemów w ograniczaniu skutków zmian klimatu.

Dr Jacek Szczygieł z Uniwersytetu Śląskiego omówił wykorzystanie jaskiń w badaniach paleosejsmologicznych, pokazując, że geologia może dostarczać wiedzy o procesach naturalnych, historii wstrząsów i długoterminowym bezpieczeństwie przestrzeni, w której żyje człowiek. Z kolei wystąpienie Wiktorii Kowolik wprowadziło do rozmowy perspektywę ekologiczną – potrzebną wszędzie tam, gdzie dyskusja o zasobach, rozwoju i transformacji dotyka relacji człowieka ze środowiskiem.

Właśnie w takim modelu współpracy można szukać szansy rozwojowej dla Oddziału Górnośląskiego. Transformacja Górnego Śląska wymaga instytucji, które potrafią łączyć twardą wiedzę geologiczną z wiedzą środowiskową, technologiczną i społeczną. PIG-PIB, jako państwowa służba geologiczna, ma w tym procesie szczególną misję: dostarczać wiedzy potrzebnej do bezpiecznego gospodarowania zasobami, ograniczania ryzyk i podejmowania decyzji ważnych dla regionu oraz państwa.

Oddział Górnośląski może być w tym układzie nie tylko wykonawcą badań, ale również platformą współpracy. Miejscem, które łączy instytuty, uczelnie, ekspertów, administrację i partnerów zagranicznych. Miejscem, w którym rozmowa o surowcach krytycznych spotyka się z rozmową o metanie, środowisku, cyfryzacji i bezpieczeństwie transformacji.

Bezpieczna transformacja jako wspólny mianownik

Wspólnym mianownikiem seminarium była bezpieczna transformacja. Dla Indii oznacza ona m.in. budowanie dostępu do surowców krytycznych, rozwój własnych kompetencji geologicznych i technologicznych oraz ograniczanie ryzyk związanych z eksploatacją. Dla Górnego Śląska – odpowiedzialne wykorzystanie wiedzy zgromadzonej przez dekady działalności górniczej, rozwój nowych kompetencji i znalezienie miejsca w globalnych projektach surowcowych oraz środowiskowych.

W tym sensie metan, surowce krytyczne, lasy namorzynowe, ekosystemy terenów przemysłowych i Geological Survey of India nie są odrębnymi tematami. Łączy je pytanie o to, jak państwa i regiony mają przygotować się do przyszłości, w której bezpieczeństwo surowcowe, energetyczne, klimatyczne i środowiskowe stają się elementami jednej układanki.

Dr Jakub Ryznar z PIG-PIB przybliżył doświadczenia Instytutu z prac geologicznych prowadzonych w krajach Afryki, wskazując, że mogą one być przydatne przy rozwijaniu nowych projektów międzynarodowych. To kolejny przykład, że polska geologia może być eksportowana nie tylko jako specjalistyczna usługa, ale również jako wiedza o bezpiecznym, odpowiedzialnym i środowiskowo świadomym prowadzeniu rozpoznania oraz eksploatacji zasobów.

Seminarium zakończyła dyskusja o tym, jak przełożyć kontakty naukowe na konkretne przedsięwzięcia. Wśród potencjalnych kierunków wymieniano nowoczesne technologie wydobywcze, bezpieczeństwo eksploatacji, transfer wiedzy, udział polskich ekspertów w projektach realizowanych w Indiach oraz rozwój wspólnych inicjatyw badawczych. Uczestnicy wymieniali poglądy także na temat potencjalnych obszarów współpracy między polskimi i indyjskimi instytucjami naukowymi oraz przedsiębiorstwami sektora surowcowego. Joydeep Roy odniósł się również do aspektów funkcjonowania ekosystemów, w tym lasów namorzynowych, wskazując na potencjał ich usług ekosystemowych jako kolejny, ekonomiczny wymiar polsko-indyjskiej współpracy naukowej.

Od Śląska do Indii, od kopalń do ekosystemów

Spotkanie w Sosnowcu pokazało, że Indie mogą być zainteresowane śląskim doświadczeniem, ale także że sam Górny Śląsk ma szansę zyskać na takiej współpracy. Dla Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB to możliwość wzmocnienia swojej roli w projektach międzynarodowych, rozwijania kompetencji i realizacji misji państwowej służby geologicznej w warunkach zmieniającego się świata.

To także szansa na budowanie nowoczesnego modelu działania Oddziału – otwartego na współpracę z uczelniami, instytutami, ekspertami środowiskowymi i partnerami zagranicznymi. Modelu, w którym rozwój własny nie stoi w sprzeczności ze służbą publiczną, lecz wynika właśnie z dobrze rozumianej misji służby geologicznej.

Bo bezpieczeństwo transformacji nie zaczyna się od deklaracji. Zaczyna się od wiedzy, współpracy i zdolności łączenia różnych perspektyw – geologicznej, surowcowej, środowiskowej, cyfrowej i technologicznej. Właśnie taki przekaz wybrzmiał w Sosnowcu.

I właśnie dlatego drugie spotkanie z Konsulem Honorowym RP w Indiach można odczytywać jako coś więcej niż kolejny punkt w kalendarzu. To znak, że Oddział Górnośląski PIG-PIB chce aktywnie szukać dla siebie miejsca w międzynarodowej współpracy, wykorzystując własne doświadczenie, potencjał śląskich ośrodków naukowych i unikatową wiedzę regionu, który sam przechodzi jedną z najważniejszych transformacji w swojej historii.

– Strategia, którą staramy się realizować w Oddziale Górnośląskim PIG-PIB, zakłada, że Oddział nie będzie wyłącznie regionalną jednostką badawczą, lecz operatorem geologicznej i cyfrowej odporności regionu. Śląsk potrzebuje dziś instytucji, która potrafi łączyć dane, modele, monitoring, hydrogeologię, wiedzę o terenach pogórniczych, bezpieczeństwo surowcowe i środowiskowe oraz współpracę z uczelniami, przemysłem i samorządami. Tak rozumiemy misję państwowej służby geologicznej: od wiedzy do działania, od dokumentacji do decyzji, od doświadczeń górnictwa do bezpiecznej transformacji – powiedział netTG.pl prof. inż. Artur Dyczko, dyrektor Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB podsumowując rozmowy z Konsulem Honorowym RP w Indiach.