Grzegorz Wrona: Odpowiedzialna transformacja wymaga aktywnego właściciela

Grzegorz Wrona, wiceminister aktywów państwowych

Grzegorz Wrona, wiceminister aktywów państwowych:

Dane pokazują, że transformacja postępuje. W latach 2023-2025 wydobycie węgla kamiennego spadło z 48,4 mln ton do 42,8 mln ton. Systematycznie maleje także zatrudnienie w sektorze. Są to procesy wpisane w przyjęte wcześniej założenia i wynikające z dostosowywania branży do zmieniających się warunków rynkowych. 

Z perspektywy Ministerstwa Aktywów Państwowych kluczowe jest jednak coś jeszcze. Górnictwo i energetyka nie mogą być traktowane jako dwa odrębne światy. Nie byłoby polskiej energetyki bez górnictwa, ale równie trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie polskiego górnictwa bez energetyki. Oba sektory przez dziesięciolecia rozwijały się razem i nadal pozostają od siebie zależne. Dlatego jako aktywny właściciel patrzymy na nie jak na dwa równorzędne obszary odpowiedzialne za bezpieczeństwo gospodarcze państwa.

Naszym zadaniem nie jest kształtowanie polityki energetycznej kraju. Odpowiadamy natomiast za nadzór właścicielski nad strategicznymi spółkami i za to, aby działały one w sposób efektywny ekonomicznie. Dziś oznacza to przede wszystkim poprawę jakości zarządzania, zwiększanie produktywności i konsekwentne obniżanie kosztów działalności.

Dotyczy to zarówno spółek wydobywających węgiel energetyczny, jak i koksowy. W ostatnich latach sektor funkcjonował w warunkach dużej zmienności. Jeszcze niedawno problemem były wysokie zapasy węgla, dziś obserwujemy ich istotny spadek. Dodatkowo sytuacja geopolityczna i wzrost cen gazu przypominają, że założenia dotyczące tempa zmian na rynku energii mogą się zmieniać szybciej, niż przewidywały wcześniejsze prognozy. Drożejący gaz zwiększa atrakcyjność węgla jako paliwa wykorzystywanego do produkcji energii, co pokazuje, że krajowe zasoby nadal pozostają ważnym elementem bezpieczeństwa energetycznego.

Dlatego koncentrujemy się na działaniach, które pozwalają w sposób odpowiedzialny i uporządkowany przeprowadzać proces transformacji polskiego górnictwa. Jednym z ważnych elementów tego procesu są instrumenty osłonowe przewidziane w ustawie o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego. Szacujemy, że ze świadczeń osłonowych skorzysta około 7200 pracowników. To rozwiązanie, które pozwala łagodnie przeprowadzać niezbędne zmiany, zapewniając pracownikom odpowiednie zabezpieczenie w okresie transformacji, jednocześnie mające konkretny wymiar ekonomiczny – skutkujące m.in. ograniczeniem dopłat do redukcji zdolności produkcyjnych. 

Naszym celem jest urealnienie poziomu wydobycia do faktycznych możliwości i potrzeb rynku. Oznacza to lepsze dopasowanie produkcji, wzrost efektywności operacyjnej oraz poprawę kluczowych wskaźników ekonomicznych spółek. Chcemy, aby każda złotówka zaangażowanych środków publicznych przekładała się na trwałą poprawę funkcjonowania przedsiębiorstw.

Pojawiają się dziś propozycje tworzenia kolejnych stanowisk i pełnomocników mających jednocześnie koordynować politykę energetyczną, transformację sektora oraz wpływać na decyzje właścicielskie i kadrowe w spółkach górniczych. Takie rozwiązania brzmią atrakcyjnie na poziomie administracyjnym, ale rodzą zasadnicze pytanie o odpowiedzialność i przejrzystość zarządzania.

Państwo potrzebuje skutecznej koordynacji, ale nie potrzebuje tworzenia dodatkowych centrów decyzyjnych. Z perspektywy właścicielskiej trudno uznać za racjonalny model, w którym ten sam podmiot odpowiadałby jednocześnie za politykę energetyczną państwa i sprawował de facto nadzór właścicielski nad spółkami, które muszą funkcjonować na konkurencyjnym rynku oraz podlegać jednoznacznym kryteriom efektywności.

Rolą właściciela nie jest ręczne sterowanie przedsiębiorstwami ani obsadzanie stanowisk przez kolejne struktury administracyjne. Rolą właściciela jest wyznaczanie celów strategicznych, egzekwowanie wyników i rozliczanie zarządów z ich realizacji. 

Z dużą odpowiedzialnością patrzymy na cały sektor górniczy. Zdajemy sobie sprawę, że jest to dziedzina gospodarki wyjątkowo wrażliwa społecznie. Każda decyzja dotycząca restrukturyzacji wpływa na tysiące pracowników, ich rodziny i całe regiony. Jednocześnie nie możemy tracić z pola widzenia faktu, że bezpieczeństwo energetyczne Polski nadal w dużym stopniu opiera się na krajowym węglu.

Dlatego odpowiedzialna transformacja oznacza dziś równoczesne prowadzenie dwóch procesów. Z jednej strony stopniowe dostosowywanie sektora do długofalowych zmian gospodarczych, z drugiej poprawę efektywności przedsiębiorstw już teraz. Jako aktywny właściciel koncentrujemy się właśnie na tym: na poprawie jakości działania spółek, obniżaniu kosztów wydobycia, wzmacnianiu ich stabilności finansowej i zapewnianiu, aby transformacja przebiegała w sposób odpowiedzialny zarówno ekonomicznie, jak i społecznie. To warunek utrzymania bezpieczeństwa państwa i konkurencyjności polskiej gospodarki w nadchodzących dekadach.