Chcą ochronić Odrę przed zasolonymi wodami z kopalni. Poszukiwana nowa technologia

Odra i zagrożenia ekologiczne

16 marca 2026 r. ruszył nabór NFOŚiGW na pilotaż innowacyjnych technologii odsalania wód kopalnianych. Pilotaż ma być zrealizowany w drodze otwartego naboru technologii, we współpracy z zakładami wydobywczymi. Poszukiwane są rozwiązania, które będą tańsze od tradycyjnych i możliwe do zastosowania na szeroką skalę.

Zdaniem resortu technologie odsalania wód kopalnianych to jedno z największych wyzwań dla Odry. W ramach prac Międzyresortowego Zespołu ds. Odry zdiagnozowane zostały dwie bariery: wysokie koszty budowy i działania takich instalacji oraz składowanie produktów ubocznych procesu (np. małowartościowej mieszanki minerałów). Aby pomóc w rozwiązaniu tych problemów, zdecydowano o konieczności znalezienia innowacyjnych technologii.

- Uruchamiamy pilotażowy program odsalania wód poprzemysłowych, które na co dzień zanieczyszczają rzekę. W ramach naboru przeznaczymy w tym roku nawet 68 mln zł na innowacyjne technologie ograniczające zasolenie - jeden z kluczowych problemów Odry. To pierwszy krok w kierunku szerokich, systemowych działań i uzupełnienie intensywnych prac prowadzonych od ponad dwóch lat przez Międzyresortowy Zespół ds. Odry - powiedziała wiceministra klimatu i środowiska Urszula Zielińska podczas konferencji inaugurującej nabór.

Technologia poszukiwana

Poszukiwane są innowacyjne rozwiązania, które nie będą tak energochłonne jak tradycyjne metody odsalania. Proces ten pochłania bowiem bardzo dużo energii, co generuje wysokie koszty dla zakładów wydobywczych. Jest o główna bariera dla tego typu inwestycji. Kluczowe jest, żeby innowacyjne technologie były przetestowane w realnych warunkach, dlatego warunkiem naboru jest włączenie w pilotaż zakładów wydobywczych.

W ramach programu przyjęto szeroki krąg beneficjentów – mogą z niego skorzystać uczelnie i państwowe instytuty badawcze.

Do Odry każdej doby trafia ok. 6 tys. ton, co odpowiada 120 wagonom czystej soli. Wysokie zasolenie jest jedną z przyczyn złego stanu ekologicznego rzeki. Normy środowiskowe związane z zasoleniem są przekroczone na całej długości Odry, czasami kilkukrotnie. Utrzymujące się wysokie zasolenie wód jest jedną z przyczyn pojawienia się w Odrze „złotej algi” – słonowodnego glonu, który w 2022 roku spowodował katastrofę ekologiczną i wciąż zagraża ekosystemom.

Celem resortu klimatu i środowiska jest poprawa stanu ekologicznego Odry. W tym celu konieczne jest redukcja zasolenia – MKiŚ opracowało Etap I Planu inwestycyjnego sektora górniczego mającego na celu obniżenie zasolenia wód rzeki Odry. Plan ten przewidziany jest do realizacji do 2030 roku.

Pierwszym elementem Etapu I jest rozwój retencji wód kopalnianych w okresach niskich stanów wód, co pozwoli ograniczyć efekt kumulacji zanieczyszczeń oraz występowanie wysokich stężeń soli w wodzie. Drugim elementem jest pilotaż innowacyjnych technologii odsalania. 

Po uzyskaniu wyników pilotażu i wykonaniu dodatkowych analiz, opracowany będzie Etap II planu, obejmujący m.in. inwestycje w instalacje odsalające, co pozwoli na dalszą redukcję zasolenia wód w dorzeczu Odry.

Kolejny cel to wdrożenie monitoringu automatycznego wód – w 2026 roku na Odrze będzie zainstalowanych 10 sond (dwie z nich już działają). Docelowo, w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska, będzie utworzony ogólnopolski system ostrzegawczy.