Blisko 2,5 tys. gniazd gawrona w województwie śląskim

Gawron to obecnie jeden z najszybciej zmniejszających liczebność gatunków ptaków w kraju

Analiza danych z ostatnich lat oraz wyniki ubiegłorocznej inwentaryzacji wskazują, że także w województwie śląskim obserwowany jest ogólnokrajowy trend spadkowy liczebności gawrona, któremu towarzyszy utrata części kolonii lęgowych.

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska podaje, że w trakcie prac terenowych stwierdzono łącznie 2498 zasiedlonych gniazd gawrona w 44 koloniach lęgowych. Największe skupisko tych ptaków znajduje się w Przyrowie, gdzie odnotowano aż 776 gniazd, co stanowi blisko jedną trzecią populacji całego województwa.

Najwięcej gawronów zasiedla północną część województwa śląskiego, przede wszystkim powiaty częstochowski i kłobucki, gdzie znajdują się największe i najważniejsze kolonie. Liczne skupiska odnotowano również w powiatach zawierciańskim, raciborskim oraz żywieckim, przy czym największe kolonie miejskie występują w ośrodkach takich jak Racibórz, Krzepice, Szczekociny, Pyskowice i Kłobuck.

Zdecydowana większość stanowisk znajduje się na terenach miejskich (37), co potwierdza, że gawron jest gatunkiem dobrze przystosowanym do życia w sąsiedztwie człowieka.

Inwentaryzacja wykazała również 53 historyczne stanowiska, w których gawrony nie gniazdowały w 2025 roku. Z części z nich ptaki zniknęły stosunkowo niedawno. Przyczyny opuszczania dawnych miejsc lęgowych związane są przede wszystkim z działalnością człowieka, w szczególności z wycinką i intensywną pielęgnacją drzew, na których zakładane są gniazda, a także z płoszeniem ptaków.

Liczebność niestety spada

Na podstawie przeprowadzonej inwentaryzacji stwierdzono, że populacja lęgowa gawrona wycofała się w ostatnich 25 latach z powiatu będzińskiego, tarnogórskiego oraz Dąbrowy Górniczej i Mysłowic. Ustalono, że w niektórych koloniach doszło do gwałtownego porzucenia niektórych, jeszcze do niedawna licznych, stanowisk lęgowych. Przykładowo w kolonii Krowiarki (powiat raciborski) w 2021 gniazdowało 220 par gawronów, zaś w 2025 stwierdzono tylko 42 niezajęte gniazda. Podobna sytuacja dotyczyła Tarnowskich Gór, gdzie jeszcze w latach 2014-2017 gniazdowało do 100 par, a obecnie nie stwierdzono nawet pozostałości gniazd we wcześniej zasiedlanych lokalizacjach.

Jak informuje RDOŚ, zaobserwowany trend spadkowy jest zbieżny z obserwacjami prowadzonymi w innych regionach Polski. Gawron to obecnie jeden z najszybciej zmniejszających liczebność gatunków ptaków w kraju. Jego liczebność, zgodnie z danymi monitoringowymi GIOŚ, spadła w ciągu ostatnich 15 lat o 57 proc., co spowodowało wpisanie gawrona zarówno na Czerwoną listę ptaków Polski, jak i na Czerwoną listę gatunków zagrożonych w Europie.

Gawron jest gatunkiem synantropijnym, choć początkowo zamieszkiwał lasy i tereny trawiaste, obecnie gniazduje głównie w bezpośrednim sąsiedztwie ludzi i przystosował się do życia w środowisku przekształconym przez człowieka. Dominują kolonie zakładane w miastach, przede wszystkim w takich lokalizacjach jak parki, skwery, cmentarze i przy drogach. Usytuowanie miejsc gniazdowania w bezpośrednim sąsiedztwie ludzi, a także hałas oraz zanieczyszczenia pozostawiane przez ptaki powodują, że obecność tych ptaków postrzegana jest jako uciążliwa.

Do najważniejszych zagrożeń dla gawrona, potencjalnych i obserwowanych w trakcie inwentaryzacji, należą działania prowadzone w obrębie drzew, na których ptaki zakładają gniazda - w szczególności ich wycinka lub intensywna pielęgnacja. Istotnym czynnikiem jest również umyślne płoszenie ptaków, w tym poprzez hałas, w okresie lęgowym.

Gawron pełni ważną rolę w środowisku

- Wyniki inwentaryzacji dostarczają aktualnych danych o stanie populacji gawrona w województwie śląskim i stanowią podstawę do podejmowania działań ochronnych dla tego gatunku, w tym decyzji dotyczących zarządzania jego populacją w regionie. Zachowanie kolonii lęgowych jest kluczowym elementem ochrony gawrona, dlatego szczególną uwagę należy zwrócić na wszelkie zabiegi prowadzone w obrębie zasiedlonych przez niego zadrzewień - zarówno w zakresie wycinki, jak i pielęgnacji drzew. Zalecenie w tym zakresie przekazaliśmy do gmin, na terenie których inwentaryzacja wykazała obecność kolonii lęgowych - mówi Przemysław Skrzypiec, Z-ca Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach i Regionalny Konserwator Przyrody. - Jednocześnie pozostajemy otwarci na konsultacje z samorządami i mieszkańcami w sytuacjach, gdy obecność gawronów powoduje uciążliwości. Wspólnie można wypracować rozwiązania, które ograniczą konflikty, bez szkody dla chronionych ptaków. Apelujemy również do mieszkańców oraz wszystkich osób, które są świadkami prac prowadzonych w obrębie drzew z gniazdami gawronów, o zgłaszanie nam wszelkich niepokojących sytuacji.

Gawron podlega ochronie ścisłej poza obszarami administracyjnymi miast oraz częściowej w ich granicach, co oznacza m.in. zakaz niszczenia siedlisk, ostoi, gniazd oraz płoszenia ptaków w okresie lęgowym. Wszelkie prace, takie jak przycinka lub wycinka drzew, na których znajdują się gniazda gawrona, są zatem zabronione i wymagają uzyskania stosownego zezwolenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska.

Choć gawron bywa postrzegany jako ptak uciążliwy, pełni istotną rolę w środowisku. Żywi się m.in. owadami i ich larwami, dzięki czemu przyczynia się do ograniczania liczebności wielu gatunków uznawanych za szkodniki. Jest także gatunkiem wskaźnikowym - jego obecność i liczebność mogą świadczyć o stanie środowiska oraz zmianach zachodzących w krajobrazie rolniczym i miejskim.
Środki na wykonanie inwentaryzacji pozyskano z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.