Bez poprawek do specustawy dla poszkodowanych właścicieli domów w Czystym Powietrzu

Poszkodowani zostaną objęci ochroną

Za podjęciem uchwały w tej sprawie głosowało 95 senatorów, nikt nie był przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu. Teraz ustawa o pomocy beneficjentom - osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego "Czyste Powietrze" trafi do prezydenta. 

Resort klimatu i środowiska, który przygotował projekt zmiany w przepisach, wskazywał, że niektóre firmy wykorzystywały system prefinansowania i pełnomocnictwa w programie, aby przejmować dotacje bez realizacji prac, pozostawiając właścicieli domów z długami. 

Pomoc właścicielom domów poszkodowanym przez nieuczciwych wykonawców

Podstawowy cel specustawy to pomoc właścicielom domów poszkodowanym przez nieuczciwych wykonawców prac termomodernizacyjnych w programie "Czyste Powietrze". 

Nowe przepisy mają umożliwić zawieszenie spłaty należności, ich umarzanie oraz bezpośrednie dochodzenie roszczeń od oszustów przez fundusze ochrony środowiska.  Ustawa przewiduje również pięcioletni zakaz udziału w programie dla wykonawców skazanych za przestępstwa popełnione na szkodę beneficjentów. 

Według szacunków resortu klimatu i środowiska problem może dotyczyć nawet 8 tys. rodzin. Aby móc skorzystać z pomocy, właściciel domu jednorodzinnego, który podpisał umowę z wojewódzkim funduszem ochrony środowiska w programie "Czyste Powietrze" i został poszkodowany przez firmę prowadzącą inwestycję termomodernizacyjną, musi najpierw zgłosić ten fakt do organów ścigania. 

Zgodnie z ustawą zawieszenie spłaty należności przysługuje w przypadku wszczęcia postępowania karnego ws. o popełnienie przestępstwa związanego z realizacją umowy o dofinansowanie na szkodę beneficjenta albo spadkobiercy przez wykonawcę lub osobę trzecią działającą w imieniu, lub na rzecz wykonawcy, lub tego beneficjenta. Wniosek o zawieszenie spłaty należności wraz z dokumentem potwierdzającym wszczęcie postępowania karnego trzeba będzie złożyć do właściwego funduszu ochrony środowiska. 

Zawieszenie spłaty

Zawieszenie spłaty nastąpi z dniem doręczenia wniosku i skończy się z dniem prawomocnego zakończenia postępowania karnego. Prawomocne skazanie nieuczciwego wykonawcy, który nie wykonał inwestycji, wyłączy finansową odpowiedzialność poszkodowanego właściciela domu względem funduszu. 

Obecnie właściciel domu/beneficjent, podpisując umowę w "Czystym Powietrzu" z wojewódzkim funduszem ponosi pełną odpowiedzialność finansową za jej realizację. Jeśli fundusz stwierdzi nieprawidłowości w jej wykonaniu, to beneficjent jest obciążany np. koniecznością zwrotu części dotacji, nawet jeśli padł ofiarą nieuczciwego wykonawcy inwestycji. 

W ustawie znajduje się również rozwiązanie dotyczące możliwości rozłożenia na raty zobowiązania finansowego, które ma uregulować właściciel domu, który skorzystał z programu. Zaproponowane w ustawie rozwiązania obejmą również osoby, które odziedziczyły zobowiązania po beneficjencie programu "Czyste Powietrze". 

Nowe przepisy dotyczyć będą umów o dofinansowanie zawartych na podstawie reguł programu obowiązujących od 15 lipca 2022 r. do 28 listopada 2024 r. Resort klimatu całość kosztów wsparcia w ciągu dekady oszacował na ponad 550 mln zł. 

Z końcem marca 2025 r., po czterech miesiącach przerwy, ruszyła nowa odsłona programu "Czyste Powietrze". Przedstawiciele NFOŚiGW oraz resortu klimatu przekonywali, że to nieprawidłowości miały być głównym powodem czasowego wstrzymania przyjmowania wniosków pod koniec 2024 roku. Dlatego program przeszedł reformę. 

Na przykład teraz dotację na termomodernizację można otrzymać tylko na jeden dom, trzeba też udowodnić, że jest się właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości przez minimum trzy lata - z pewnymi wyjątkami. Przy niektórych inwestycjach - zawsze w przypadku prefinansowania - muszą uczestniczyć operatorzy prowadzący termomodernizację od początku do końca wraz z właścicielami domów, określono też maksymalne koszty na poszczególne elementy inwestycji (zwiększone po lipcowej "małej" reformie). 

Nowością w programie jest konieczność przeprowadzenia audytu energetycznego budynku jeszcze przed jego termomodernizacją, a po niej trzeba przedstawić świadectwo charakterystyki energetycznej, które wykaże oszczędności zużycia energii.