Atrakcja turystyczna: Górnicy w Krzemionkach

W ostrowieckim muzeum powstają figury-rekonstrukcje górników kultury amfor kulistych wydobywających krzemień pasiasty w latach 2900-2500 a.C.n.

Rodzina neolitycznych górników – trzech mężczyzn, kobieta i dziecko. To będzie najnowsza atrakcja Krzemionek, prehistorycznej kopalni krzemienia pasiastego - podała w poniedziałek TVP Kielce. Figury powstają w pracowni Muzeum Historyczno-Arecheologicznego w Ostrowsku Świętokrzyskim.

Dwóch górników z neolitu modelował przez kilka miesięcy Sławomir Prokop, który w trosce o wierność pierwowzorom zastosował w figurach naturalne włosy i użył skórzanego odzienia noszonego przed 5 tys. lat.

Prokop w trakcie pracy tak zainspirował się postaciami neolitycznych górników, że postanowił stworzyć jeszcze całą rodzinę (górnika, jego żonę i dziecko). Wszystkie figury wykonane zostaną z żywicy epoksydowej, odpornej na wilgoć i chłód panujący w korytarzach kopalni.

Nowych górników będzie można oglądać w korytarzach kopalni w Krzemionkach, która ma jedną z najdłuższych w Europie tras turystycznych.

Kompleks kopalń w Krzemionkach koło Ostrowca Świętokrzyskiego należy do największych obiektów tego typu w Europie ze względu na wielkość pola górniczego. Jego wyjątkowe znaczenie wynika z doskonale zachowanego krajobrazu nadkopalnianego oraz architektury podziemi. Kopalnie zostały odkryte 19 lipca 1922 r. przez geologa Jana Samsonowicza. Kopalnie były eksploatowane w okresie od ok. 3900 do ok. 1600 roku p.n.e. (datowanie radiowęglowe) przez różne ludy, które pozostawiły po sobie świadectwa materialne określane przez archeologów mianem kultur: pucharów lejkowatych, amfor kulistych i mierzanowickiej.
Wzrastające zaludnienie oraz rolnicza gospodarka wypaleniskowo-żarowa były decydującymi czynnikami rozwoju kopalnictwa krzemienia w rejonie Gór Świętokrzyskich. Wytwarzane z krzemienia siekiery, głównie służące do karczowania lasów, tworzenia „nowin\" pod uprawę zbóż i obróbki drewna rozprowadzane były w promieniu 250 km od złóż (czasy istnienia kultury pucharów lejkowatych; ok. 3900–2900 r. p.n.e.). Jednakże większość szybów znajdujących się w Krzemionkach powstało w wyniku działalności górników kultury amfor kulistych (2900–2500 r. p.n.e.). Produkowane przez nich siekiery specjalnego przeznaczenia znajdowane są w promieniu aż ok. 600 km od kopalń. We wczesnym okresie epoki brązu (kultura mierzanowicka; ok. 2200–1600 r. p.n.e.) wytwarzane z tego surowca narzędzia pracy i walki (siekiery i grociki strzał) rozprowadzano w promieniu ok. 85 km od złóż.
Pracowano w sezonie letnim (płytkie jamy) lub w sezonie zimowym (głębokie komory). Nad szybami komorowymi budowano rodzaj szop chroniących podziemia przed opadami deszczu i śniegu. Posługiwano się zestawem narzędzi wykonanych z kamienia i krzemienia oraz z poroży jeleni i saren. Pełniły one funkcję klinów, pobijaków, dźwigni, grac i kilofów. Stosowano również przemyślany sposób transportu urobku krzemiennego na powierzchnię. Pod ziemią górnicy pracowali w pozycji skurczonej, półleżącej, kucznej lub klęczącej. Ze względu na ekonomię pracy, wysokość wyrobisk wynosiła od 55–110 cm.
W podziemiach kopalni odkryto wykonane na ścianach i na filarach węglem drzewnym wizerunki czczonych przez górników bóstw. Ich symbolami były rodząca kobieta, głowa byka, rogi byka, para stóp ludzkich. Umieszczone na miejscu pracy miały w magiczny sposób pomagać górnikom w urabianiu skały wapiennej.
Teren kopalni od chwili zakończenia prac przez górników prahistorycznych pozostawał ukryty w pierwotnej puszczy, aż do czasu, gdy został naruszony przez współczesną gospodarkę, gdy na początku XX w. powstała wieś Krzemionki. Okoliczni mieszkańcy – wapiennikarze – niszczyli zabytkowe podziemia (m.in. tzw. „Wielkie Komory\" przy trasie turystycznej nr l) w celu uzyskania wapienia do produkcji wapna i na topnik do huty w Ostrowcu. Proceder ten został zatrzymany poprzez utworzenie rezerwatu archeologicznego, którego organizację zaczęto w 1926 r.
źródło: Jerzy Bąbel, www.geo.uw.edu.pl