fot: ARC
Głębienie szybu
fot: ARC
Nazwę „Zofiówka” kopalnia przyjęła od nazywającego się tak osiedla, znajdującego się w dzielnicy Moszczenica. Tam początkowo planowano umiejscowienie zakładu. Ze względu na warunki geologiczne, pierwotną lokalizację zmieniano trzykrotnie. Ostatecznie została przesunięta bardziej na północ, w rejon osiedla robotniczego Dębina w Jastrzębiu Górnym. Nie spowodowało to jednak zmiany pierwotnie nadanej kopalni nazwy. Nastąpiła ona jednak w 1974 r. Kopalnię przemianowano wówczas na KWK „Manifest Lipcowy”. Historyczną nazwę „Zofiówka”, przywrócono jej w roku 1990.
Zaczęło się w XIX wieku
Pierwsze prace badawczo-poszukiwawcze w obrębie pola KWK „Zofiówka” podjęto pod koniec XIX wieku. Po raz drugi do prac poszukiwawczych przystąpiono w latach 1908-1912 na zlecenie Zakładów Górniczych Księstwa Pszczyńskiego. Jednak dopiero w latach 1956-1958 koncepcja górniczego zagospodarowania złoża węgla w tym rejonie nabrała realnych form. Wyniki uzyskane z 12 otworów wiertniczych, wykonanych do głębokości 1170,6 m, zadecydowały o rozpoczęciu prac dokumentacyjnych. W 1959 roku Biuro Dokumentacji Geologicznych w Katowicach opracowało pierwszą dokumentację złoża. W 1961 r. projekt kopalni, uchwałą Rady Ministrów, został zatwierdzony do realizacji.
W 1962 r. przystąpiono do głębienia szybów: w kwietniu szybu 3, w czerwcu szybu 1, w sierpniu szybu 6, a w październiku szybu 2. W 1967 r. przystąpiono do budowy Zakładu Przeróbki Mechanicznej Węgla. Do ruchu został oddany w 1970 r., po zrealizowaniu pierwszego etapu tej inwestycji. 17 listopada 1969 r. rozpoczął się w kopalni rozruch pierwszej ściany wydobywczej w pokładzie 407/1. Uroczyste jej uruchomienie nastąpiło jednak dopiero w czasie obchodów Barbórki, 4 grudnia 1969 r. Przedsiębiorstwo państwowe, o nazwie Kopalnia Węgla Kamiennego „Zofiówka”, zostało utworzone zarządzeniem ówczesnego ministra górnictwa i energetyki 1 stycznia 1970 r.
Lata 70. były dla „Zofiówki” okresem dochodzenia do pełnej zdolności produkcyjnej. Najwyższe wydobycie dobowe w tamtej dekadzie zanotowano w 1979 r. – 10,9 tys. ton – eksploatując 12 ścian, w 80 proc. zmechanizowanych. Załoga liczyła wówczas 8 432 pracowników. Lata 80. to kolejny wzrost średniego wydobycia – 12 tys. ton na dobę z 12 ścian. W kopalni zwiększało się także zatrudnienie, które w 1988 r. wynosiło ponad 9 tys. pracowników. Od 1989 r. wydobycie w „Zofiówce” spadło poniżej 11 tys. ton na dobę. Zmniejszyła się także ilość ścian oraz liczba pracowników. Zmniejszenie zatrudnienia do 8 tys. w 1991 r. było efektem prowadzonej przez państwo polityki restrukturyzacji górnictwa.
Coraz mniej ludzi i ścian
W ostatniej dekadzie ubiegłego wieku w kopalni zmniejszona została średnia liczba czynnych ścian z 12 do 4. Uzyskiwane z nich średnie dobowe wydobycie wynosiło 10–12 tys. ton. Utrzymanie wysokiego poziomu produkcji w tym czasie było wynikiem m.in. wprowadzenia do produkcji nowych technologii, maszyn i urządzeń oraz koncentracji wydobycia.
W XXI wiek „Zofiówka” weszła z tak wypracowanym systemem organizacyjno-produkcyjnym, który, przy zatrudnieniu ok. 3900 pracowników i prowadzeniu eksploatacji z czterech ścian, pozwala utrzymać wydobycie dobowe na poziomie od 9 tys. do 10,5 tys. ton na dobę. Proces restrukturyzacji zatrudnienia można uznać już za zakończony. Trwa jednak nadal unowocześnianie parku maszynowego, które w górnictwie, ze względu na rozwój nowych technik i technologii, jest procesem ciągłym.
Aby racjonalnie wykorzystać złoże węgla, w 2006 r. w kopalni podjęto działania, mające na celu wprowadzenie systemu eksploatacji niskich pokładów techniką strugową. Pierwsza ściana B-1 w pokładzie 406/1 urabiana tą techniką, uruchomiona została 17 sierpnia tego roku. Jej eksploatacja charakteryzuje się niespotykanym dotąd w polskim górnictwie stopniem zautomatyzowania procesów wydobywczych. System monitoringu i nadzoru pracy, zainstalowanego na dole kompleksu strugowego, umożliwia pełną automatyzację pracy struga w ścianie, automatyczną przekładkę zgrzebłowego przenośnika ścianowego oraz przesuwanie sekcji obudowy zmechanizowanej.
Ważnym węzłem w procesie produkcji kopalni jest Zakład Przeróbki Mechanicznej Węgla. Zainstalowane w nim maszyny i urządzenia umożliwiają wykonywanie wszystkich operacji wzbogacania wydobytego urobku. Zakład przeróbczy posiada zamknięty obieg wodno-mułowy oraz wydzieloną gospodarkę odpadami poflotacyjnymi. Odwadnianie flotokoncentratu prowadzone jest jednostopniowo w wirówkach sedymentacyjno-filtracyjnych. Odwodniony w ten sposób produkt łączony jest następnie z koncentratem popłuczkowym. Zastosowanie 6 wirówek sedymentacyjno-filtracyjnych pozwoliło na wyłączenie procesu termicznego suszenia, co ograniczyło koszty wzbogacania oraz wyeliminowało emisję gazów i pyłu do atmosfery. Wydajność zakładu przeróbczego wynosi obecnie 25,6 tys. ton na dobę. Węgiel, wydobywany ze złoża kopalni „Zofiówka”, jest bardzo dobrym surowcem koksowniczym. Jest sprzedawany głównie (ok. 92 proc.) jako węgiel wsadowy typu 35.2 A.
Automatyzacja i monitoring
Aby zapewnić ciągłość eksploatacji i utrzymać planowany poziom wydobycia, kopalnia wykonuje wyprzedzająco drążenie niezbędnej ilości wyrobisk udostępniających i przygotowawczych. Roboty przygotowawcze w zasadniczej części realizowane są przez własne brygady, za pomocą wynajmowanych kombajnów chodnikowych AM-50 i trzech kombajnów AM-75, które są własnością kopalni. Na szczególną uwagę zasługuje zdalnie sterowany kombajn AM-75 EX, używany do drążenia wyrobisk w pokładach zagrożonych wyrzutami metanu i skał. To pionierskie rozwiązanie, zastosowane po raz pierwszy w polskim górnictwie, umożliwia sterowanie pracą kombajnu bez obecności załogi w przodku. Kolejki podwieszane linowe stopniowo zastępowane są przez kolejki podwieszane z napędem spalinowym. Kolejki spągowe linowe zastąpiono kolejkami spągowymi z napędem spalinowym lub elektrycznym. Te zmiany umożliwiły transport ludzi do odległych rejonów, co znacznie skróciło czas dojścia załóg na stanowiska, zwiększając efektywny czas pracy.
Dla podniesienia poziomu bezpieczeństwa, identyfikacji i nadzoru uciążliwych procesów technologicznych wdrażane są systemy automatyzacji, monitoringu i wizualizacji poszczególnych etapów produkcji. Monitoringiem objęta jest ściana H-4, w pokładzie 409/3, której eksploatacja dobiega końca. Ponadto na poziomie 900 monitoringiem objęte są: komora skipowa z wnęką załadowczą i wyładowczą szybu 1, rozdzielnia RDG-1 oraz pompownia głównego odwadniania.
Wyzwania XXI wieku
Planowane w kopalni inwestycje mają zapewnić jej istnienie jeszcze przez kilkadziesiąt lat. Najważniejsze to: budowa poziomu 1080, techniczna i organizacyjna integracja z kopalniami „Borynia” i „Jas-Mos”, w ramach tworzenia tzw. kopalni zespolonej, oraz udostępnienie i przemysłowe zagospodarowanie zasobów w obrębie złoża „Bzie-Dębina”. Wszystkie podejmowane działania, ukierunkowane są na perspektywiczny rozwój oraz ekonomicznie uzasadnioną produkcję, przy zapewnieniu pracującej załodze jak najlepszych warunków bezpieczeństwa.
