Nacisk na wsparcie osób zagrożonych ubóstwem energetycznym, większa rola samorządów jako pierwszego punktu kontaktu dla mieszkańców oraz obowiązkowe planowanie inwestycji w oparciu o audyt energetyczny. Funkcjonujący od marca 2025 r. w nowej formule program Czyste Powietrze wychodzi na prostą po różnych zawirowaniach.
Czyste Powietrze jest jednym z największych programów społeczno-klimatycznych w Europie. Realizuje go Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we współpracy z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej, pod nadzorem Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Funkcjonuje dzięki środkom pozyskanym przez rząd. To 13 mld zł z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), 7,9 mld zł z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS) oraz 10 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego. Od wprowadzenia programu w 2018 r. w województwie śląskim wpłynęło ponad 148 tys. wniosków o dofinansowania na ponad 4 mld zł, na podstawie których zawarto 129 tys. umów na 3,5 mld zł, a wypłacono dotąd ponad 2,1 mld zł, z czego ponad 1 mld zł w ostatnich dwóch latach.
Operatorzy, wystąp!
– Nie zatrzymujemy się. Program Czyste Powietrze wychodzi na prostą po różnych zakrętach, które były w poprzednich jego edycjach. Chcemy, aby to samorządy, które są najbliżej mieszkańców, pomogły nam wspólnie przy realizacji tego programu – mówił Mateusz Pindel, prezes zarządu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.
Według nowej koncepcji działania to właśnie operatorzy, czyli gminy, oprócz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, powinni oferować mieszkańcom kompleksowe wsparcie: począwszy od analizy potrzeb, poprzez pomoc w formalnościach, po wizytację zakończonej inwestycji. Pod koniec ub.r. NFOŚiGW podał, że w całej Polsce działa ponad 1,3 tys. operatorów. Punkty konsultacyjne prowadzi 90 proc. gmin. Do tamtego okresu operatorzy złożyli 17,6 tys. wniosków, co stanowiło ponad 40 proc. nowych zgłoszeń.
Tymczasem w województwie śląskim – jak poinformowała Iwona Gejdel-Targosz, wiceprezes Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach – na 167 gmin porozumienia operatorskie zawarło z Funduszem 105 gmin. Wśród nich są takie, które działają na zasadzie porozumienia międzygminnego. Dla przykładu gmina Wręczyca Wielka pełni rolę operatora u siebie, ale też dla gminy Konopiska. Gmina Pietrowice Wielkie, która pełni rolę operatora u siebie, czyni to samo dla gminy Rudnik. A zatem 64 proc. gmin zawarło porozumienia operatorskie.
– Pełnią rolę operatora, czyli są takim aniołem stróżem, który pomaga przejść przez cały proces inwestycyjny. System operatorów, który powstał w odsłonie Nowego Czystego Powietrza, dedykowany jest osobom najuboższym, tym, które mogą być wykluczone energetycznie, które są w gminach, które nie mają pieniędzy na to, żeby wymienić źródło grzewcze czy poprawić efektywność energetyczną domu. Oczywiście my, jako zespół operatorów w Wojewódzkim Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, wspieramy na każdym etapie pracowników pełniących rolę operatorów w gminach – wskazała Iwona Gejdel-Targosz.
Przypomnieć zatem warto, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej jeszcze w ub.r. podjął dwie ważne decyzje dla gmin: o przedłużeniu naboru na operatorów programu do 31 marca 2026 r. oraz o kontynuacji współpracy w prowadzeniu punktów konsultacyjno-informacyjnych (PKI).
Jak zaznaczył wówczas Robert Gajda, wiceprezes Zarządu NFOŚiGW, „poprawa jakości powietrza zaczyna się w gminach – najbliżej mieszkańców. To tam szukają oni rzetelnych informacji oraz realnego wsparcia przy składaniu wniosków o dotacje w programie Czyste Powietrze, realizacji inwestycji termomodernizacyjnej i jej rozliczeniu. Dlatego samorządy są kluczowym partnerem programu Czyste Powietrze. Bliskość zaufanego doradcy w gminie daje mieszkańcom motywację do działania – dla zdrowia, komfortu i oszczędności”.
Zdrowie najistotniejsze
Operatorem programu Czyste Powietrze może zostać każda gmina w Polsce – zarówno ta, która wcześniej prowadziła PKI, jak i nowa w programie. Zgłoszenia należy składać do właściwego terytorialnie WFOŚiGW, który udostępni wzór porozumienia i wymagane załączniki. Współpraca oparta jest na elastycznych zasadach – gmina może w każdej chwili wypowiedzieć porozumienie. Gminy, które nie zdecydują się na rolę operatora, mogą nadal prowadzić punkty konsultacyjno-informacyjne. NFOŚiGW potwierdza kontynuację współpracy z gminami w tym zakresie również w 2026 r., podkreślając znaczenie punktów konsultacyjno-informacyjnych jako pierwszego i najbliższego mieszkańcom punktu kontaktu z programem.
Iwona Gejdel-Targosz zaapelowała do pozostałych gmin województwa śląskiego o rozważenie przystąpienia do porozumień operatorskich. Uczynił to także Piotr Kuczera, prezydent Rybnika, a zarazem przewodniczący Śląskiego Związku Gmin i Powiatów.
– Zdrowie naszych mieszkańców jest fundamentem również dobrego funkcjonowania samorządu. Należy zrobić wszystko, aby współpraca z funduszami wojewódzkimi była jak najbardziej widoczna, płynna. Śląski Związek Gmin i Powiatów reprezentuje przeszło 90 proc. gmin województwa śląskiego, będziemy patronować tej inicjatywie, która może zmienić nasz kraj – przekonywał Piotr Kuczera.
Dariusz Skrobol, burmistrz Pszczyny, zachęcał wójtów i burmistrzów do wpisywania się na listę operatorów.
– Dzisiaj takie rozwiązanie jak punkt operatorski to ogromny plus dla mieszkańców, aby wnioskować o finansowanie na wymianę źródła ciepła – przekonywał.
W gminie Pszczyna ze 127 dni smogowych udało się zejść do poniżej 40.
– To jest konkretny, wymierny efekt. Widzimy to po ilości odbieranego popiołu, który jest bardzo trudnym odpadem. Nasi mieszkańcy bardzo zaangażowali się w to, aby dzięki dofinansowaniu z WFOŚiGW w Katowicach wymienić źródła ciepła – tłumaczy.
Natomiast Robert Gajda, wiceprezes NFOŚiGW, przyznał, że po reformie programu Czyste Powietrze spadła liczba przyjmowanych wniosków, ale jego nowa odsłona ma lepiej zabezpieczać beneficjentów przed nieuczciwymi wykonawcami.
Ministerstwo Klimatu skierowało do rządu projekt ustawy mający pomóc poszkodowanym w programie. Chodzi o ponad 13 tys. rodzin.
– Spodziewamy się, że w ciągu kwartału wejdzie ona w życie – dodał Gajda.
Należy też pamiętać, że zgodnie z nowymi zasadami przeprowadzenie audytu w programie Czyste Powietrze stało się warunkiem niezbędnym do uzyskania dofinansowania, niezależnie od wybranego poziomu wsparcia. Audyt jest podstawą do określenia, jakie konkretne prace termomodernizacyjne należy wykonać, aby znacząco poprawić efektywność energetyczną budynku. Nowe zasady wymagają osiągnięcia standardu energetycznego budynku, potwierdzonego świadectwem energetycznym po realizacji przedsięwzięcia.
W trakcie spotkania z samorządowcami 21 stycznia br. Mateusz Pindel, prezes WFOŚiGW, poinformował także o uruchomieniu nowego narzędzia weryfikacji statusu złożonych wniosków o płatność, aby każdy beneficjent mógł sprawdzić, na jakim etapie rozpatrywania znajduje się złożony wniosek, czy wnioskodawca został wezwany do uzupełnień, czy została już zlecona wypłata środków na konto beneficjenta lub wykonawcy, a także o uruchomieniu specjalnej infolinii Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach dla operatorów gminnych.
Jeśli chcesz mieć dostęp do artykułów z Trybuny Górniczej, w dniu ukazania się tygodnika, zamów elektroniczną prenumeratę PREMIUM. Szczegóły: nettg.pl/premium. Jeżeli chcesz codziennie otrzymywać informacje o aktualnych publikacjach ukazujących się na portalu netTG.pl Gospodarka i Ludzie, zapisz się do newslettera.
