System PORTAS w kopalni Ruda już zdał egzamin podczas wstrząsu. Lokalizuje górników z dokładnością do dwóch metrów.
Zagrożenie tąpaniami towarzyszy eksploatacji węgla w większości kopalń węgla kamiennego. Zakłady górnicze starają się w jak najlepszy sposób zapewnić bezpieczeństwo swych załóg. Tak jest też w należącej do Polskiej Grupy Górniczej kopalni Ruda w Rudzie Śląskiej, gdzie od kilku miesięcy działa system automatycznej ewidencji i lokalizacji załogi PORTAS.
fot: Katarzyna Zaremba-Majcher
KWK Ruda
fot: Katarzyna Zaremba-Majcher
Zagrożenie tąpaniami towarzyszy eksploatacji węgla w większości kopalń węgla kamiennego. Zakłady górnicze starają się w jak najlepszy sposób zapewnić bezpieczeństwo swych załóg. Tak jest też w należącej do Polskiej Grupy Górniczej kopalni Ruda w Rudzie Śląskiej, gdzie od kilku miesięcy działa system automatycznej ewidencji i lokalizacji załogi PORTAS.
W 2025 r. w ścianie 2. w partii K, w pokładzie 410 ówczesnego ruchu Halemba – obecnie kopalnia Ruda – miały miejsce cztery silne wstrząsy, w wyniku których stwierdzono skutki w wyrobisku przyścianowym.
– Po zaistnieniu drugiego z nich o sile rzędu 10 do 7 J jedno z wyrobisk przyścianowych zostało zniszczone w stopniu wymagającym odtworzenia – wspomina Kinga Grygonis, szefowa Działu Tąpań w KWK Ruda.
Na szczęście, dzięki profesjonalizmowi dozoru i zachowaniu surowych rygorów bezpieczeństwa w strefach szczególnego zagrożenia, nikt nie odniósł poważniejszych obrażeń.
Limity zatrudnienia
– W ciągu niewiele ponad dwóch miesięcy załoga odbudowała chodnik. Tamte zdarzenia stały się jednak przyczynkiem do rozważenia możliwości wprowadzenia rozwiązań podnoszących bezpieczeństwo załogi – zwraca uwagę Piotr Kowalski, zastępca kierownika Działu Inwestycji i Przygotowania Produkcji w kopalni Ruda.
Dla podniesienia bezpieczeństwa wprowadzono limity zatrudnienia załogi w rejonach ściany 2. dla zmian wydobywczych i remontowych. Zdecydowano się także na wprowadzenie do eksploatacji systemu automatycznej ewidencji załogi PORTAS. Monitoruje on lokalizację załogi w strefach szczególnego zagrożenia z dokładnością do dwóch metrów. Umożliwia też zliczanie sumaryczne osób wchodzących do zagrożonego rejonu, aby móc następnie szybko wycofać pracowników, jeśli zajdzie taka konieczność.
Krzysztof Bąk z oddziału GS kopalni Ruda prezentuje taga pobranego z lampowni przed zjazdem na dół, fot. ARC
Podstawowymi elementami systemu są transpondery i węzły radiowe. Transpondery, czyli tzw. tagi, pobierane są na lampowni i przypisywane indywidualnie do pracownika udającego się w rejon ściany. Nosi się je na szyi, podobnie jak identyfikatory. Z kolei pracownicy stale przebywający w rejonach szczególnego zagrożenia wyposażeni są w transpondery zabudowane w lampach górniczych. Sygnał wysyłany przez identyfikatory odbierany jest przez węzły radiowe, zabudowane w wyrobiskach. Ich głównym zadaniem jest identyfikacja wejścia lub wyjścia pracownika z odcinka wyrobiska uznanego za szczególnie niebezpieczny, a także ciągła lokalizacja pracowników na całej długości wyrobiska. Informacje przekazywane są do serwera systemu PORTAS i wyświetlane na przygotowanych planszach w systemie dyspozytorskim na pulpicie dyspozytora ruchu i dyspozytora ds. tąpań.
Atuty technologii RFID
A wszystko dzięki technologii RFID (Radio Frequency Identification) umożliwiającej kontrolę liczby pracowników przebywających w danym rejonie kopalni. System bezprzewodowo rozpoznaje obiekty oznakowane mikroskopijnym mikroprocesorem. W pamięci takiego układu elektronicznego zapisany jest unikalny numer, który przyporządkowany zostaje do oznakowanej rzeczy, miejsca czy osoby. Aby odczytać bezprzewodowo numer z pamięci chipa RFID, należy posłużyć się czytnikiem RFID i podłączoną do niego anteną.
System skanuje przestrzeń w obrębie węzłów radiowych i w czasie ułamków sekundy przekazuje do oprogramowania serwera informację o efektach odczytu. Transmisja danych na powierzchnię funkcjonuje w oparciu o sieć światłowodową. Informacje przekazywane są do serwera systemu PORTAS i wyświetlane na przygotowanych planszach w systemie dyspozytorskim u dyspozytora ruchu i dyspozytora ds. tąpań. Aktualna liczba osób przebywających w danej strefie jest również wyświetlana lokalnie na cyfrowych transparentach, zabudowanych przy wejściach do stref szczególnego zagrożenia tąpaniami.
W przypadku, gdy liczba pracowników odpowiada rygorom zatrudnieniowym (w danej strefie szczególnego zagrożenia tąpaniami), system wyświetla informację o zakazie wejścia do zagrożonej strefy. Do najważniejszych atutów technologii RFID należą: automatyczne pozyskiwanie danych, bez konieczności wykonywania jakiejkolwiek akcji przez użytkowników systemu oraz obsługujących jego działania, a także rozpoznawanie nawet do kilkuset osób lub obiektów jednocześnie.
– Mieliśmy już po wprowadzeniu systemu PORTAS zdarzenie w rejonie jednej ze ścian, gdzie nastąpiło odprężenie i tąpnięcie. System zadziałał błyskawicznie. Dobrze się nam sprawdził. W sposób przejrzysty można było ustalić, ilu pracowników przebywało wówczas w rejonie zagrożenia i mieć pewność, że wszyscy go bezpiecznie opuścili. W razie, gdyby tak się nie stało, wiedzielibyśmy, gdzie dokładnie poszukiwać pracowników, którzy nie zdołali się ewakuować – potwierdza Karol Góra, nadsztygar ds. teletechniki, automatyki i gazometrii w rudzkiej kopalni.
Działanie systemu jest pomocne nie tylko w przypadku zwalczania zagrożenia tąpaniami, ale również wentylacyjnego, np. w sytuacji podwyższonych wartości metanu w atmosferze kopalnianej mamy informację o liczbie ludzi przebywających w zagrożonym rejonie. Dzięki podobnym wynalazkom w należących do Polskiej Grupy Górniczej kopalniach pracuje się coraz bezpieczniej.
