Do niedawna stare budynki kopalń i fabryk nikogo nie interesowały. Nie odnawiane przez lata, wstydliwie skrywane były przez właścicieli, którzy chętnie pozbywali się kłopotu bądź sprzedając je za bezcen, bądź skazując na powolne zniszczenie. Sytuacja zmieniła się wraz z modą na architekturę poprzemysłową. Szpecące nieraz otoczenie obiekty zaczęto wykorzystywać nie tylko do celów użytkowych, jak w przypadku centrum handlowego w fabryce włókienniczej Manufaktura w Łodzi, ale także jako pamiątki przeszłości. Przykładem architektury poprzemysłowej, która nadal pełni swoje dawne użytkowe funkcje, są budynki kopalń. Dzięki inicjatywie Kompanii Węglowej, podjętej wspólnie z Wydziałem Architektury Politechniki Śląskiej, najciekawsze z nich zostały skatalogowane.
– O tradycji Śląska świadczą nie tylko zabudowania katowickiego Nikiszowca, ale także obiekty kopalń. Zatrzymanie ich na fotografii daje świadectwo historycznego piękna, pozwala pokazać szerokiej publiczności, że górnictwo to nie tylko umorusana górnicza twarz czy kombajn na dole, ale również bardzo piękna architektura kopalni – uważa Jacek Korski, wiceprezes Kompanii Węglowej.
Współpraca firmy ze śląskim architektem Ryszardem Nakoniecznym nawiązana została przypadkowo, gdy ten zwrócił się do Kompanii Węglowej o zgodę na sfotografowanie zabytkowego szybu kopalni „Marcel” w Radlinie, zaprojektowanego przez wybitnego architekta Hansa von Poelzinga. Powstał wówczas pomysł, by przejrzeć pozostałe interesujące, a często zabytkowe obiekty architektoniczne, które w przyszłości mogłyby stać się wizytówką firmy. Nakonieczny wskazuje, że wiele z będących w posiadaniu Kompanii Węglowej obiektów, jak na przykład zabudowania kopalni „Anna”, figurują w światowej literaturze jako ilustracje wybitnych architektonicznych rozwiązań. Dokumentację fotograficzną w 21 zakładach KW wykonali studenci trzeciego roku architektury.
– Myślę, że to był właściwy wybór. Młodzież mogła się przy tej okazji wiele się nauczyć. Choćby tego, że architektura przemysłowa może być nie tylko funkcjonalna, ale także piękna i w inny sposób służyć ludziom. Z racji wielkości firmy i liczby obiektów, będących jej własnością, trzeba było do tego zdania zaangażować sporą grupę osób. Poganiał nas także czas, który dla wielu budynków nie jest łaskawy – wyjaśnia prezes Korski.
Kwerenda wykonana przez studentów przysłuży się także budynkom kopalń w sposób namacalny. W przypadku niektórych z nich będzie można starać się o odtworzenie pierwotnych funkcji, w przypadku obiektów zabytkowych konserwator zaleci konieczne prace, które nie zepsują ich walorów.
– Zmienia się technika i wymagania budowlane i czasem trzeba pogodzić dwa zadania: funkcjonalność obiektu i względy bezpieczeństwa z jego pierwotną estetyką. Przykładem takiego mariażu są budynki dawnej kopani „Gliwice” – obecnie centrum edukacji i biznesu „Nowe Gliwice”. To bardzo ważne, że stare obiekty mogą wrócić do życia, nawet pełniąc inne funkcje. Piękno dalej służy ludziom – twierdzi Jacek Korski.
Kultura
Pomożecie zagłosować? Miła sprawa, chodzi o film, w którym mogą wystąpić obiekty KWK Halemba-Wirek
Oddział Centrów Demontażowych Grupy KOK znalazł się w finałowej piątce (spośród 28 zgłoszonych) plebiscytu „Śląska Lokacja Filmowa 2026”. Przemysłowy obiekt ma teraz szansę na drugie życie, jako przestrzeń filmowa. Wystarczy tylko na niego zagłosować.
