Początki tak zwanego budownictwa patronackiego, czyli mieszkań dla robotników pracujących w przemyśle, miały miejsce już na przełomie XVIII i XIX wieku. Prawdziwy rozkwit osiedli robotniczych wiąże się jednak ze wzrostem produkcji przemysłowej i koniecznością zatrudniania większej liczby ludzi na początku XX wieku.
Domy budowane były według dwóch podstawowych wzorów: budynek kilkumieszkaniowy, dwu lub czterokondygnacyjny, tak zwany familok, lub budynek mający formę rozbudowanej willi, bogato zdobiony. Już przed I wojną światową powstały pierwsze projekty domów i osiedli robotniczych w formie kamienic. Najbardziej znanym i z pewnością najlepiej zachowanym przykładem osiedla opartego na tym założeniu jest katowicki Nikiszowiec. Osiedle powstało w latach 1908–1912 według projektu Emila i Georga Zillmannów z Berlina-Charlottenburga dla robotników kopalni „Wieczorek”. Nazwa osiedla pochodzi od szybu „Nikisz” (obecnie „Poniatowski”), jednego z 14 szybów kopalni „Giesche”, obok którego zostało zlokalizowane.
Zbudowane na planie szybowca, tworzyło zamknięty kompleks przewidziany dla 1000 mieszkańców. W obrębie osiedla znalazły się dwie szkoły, sklepy, kościół, pralnia, piekarnia, restauracja, apteka, szpital, posterunek policji, czytelnia i pływalnia. Część budynków związana była z funkcjonowaniem kopalni. Zlokalizowano w nich zarząd, cechownię, łaźnię, kotłownię i wieżę ciśnień. Osiedle było zelektryfikowane, posiadało sieć wodno-kanalizacyjną i oczyszczalnię ścieków.
Nikiszowiec od 1978 roku posiada status zabytkowego zespołu architektoniczno-urbanistycznego. W 2006 roku, wraz z szybem Wilson, został umieszczony na Szlaku Zabytków Techniki. Na terenie osiedla kręcone były filmy Kazimierza Kutza, Macieja Pieprzycy, Lecha Majewskiego, Janusza Kidawy i Radosława Piwowarskiego, także tu powstaje serial dokumentalny o katastrofach górniczych „Nadzieja umiera ostatnia”.
Z okazji 100-lecia osiedla, kierujący uroczystymi obchodami Społeczny Komitet Organizacyjny, zaplanował ponad 40 imprez kulturalnych uświetniających ten jubileusz. Już 8 lutego odbędzie się wernisaż twórczości artystów przyjaźniących się z Zygmuntem Lisem, pierwszym opiekunem Grupy Janowskiej. Natomiast 12 lutego, w ramach cyklu „Przystanek Nikisz” zaplanowano promocję książki Małgorzaty Szejnert „Czarny ogród”.
„Trybuna Górnicza” przyjęła patronat medialny nad wszystkimi imprezami zaplanowanymi z okazji jubileuszu.
Kultura
Wielka moda i Wielki Piec? To ma sens
W najbliższą sobotę, 9 maja, o godz. 20.00 na placu Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej – Nowym Bytomiu odbędzie się pokaz mody inspirowany Wielkim Piecem Huty „Pokój”. Autorką kolekcji „Alchemia Wielkiego Pieca” jest Joanna Decowska. Po prezentacji wystąpi Marcin Wyrostek z zespołem Corazon. Wydarzenie odbędzie się w ramach realizacji projektu „Wielki Piec Huty Pokój – Centrum Transformacji w Rudzie Śląskiej”. Wstęp wolny.
