Nikiszowiec na pocztowych znaczkach

Górnicze osiedle Nikiszowiec, usytuowane w katowickiej dzielnicy Janów, obchodzi swoje stulecie. Głośno o nim nie tyle z racji jubileuszu, co historycznych walorów tego unikatowego osiedla robotniczego, zachowanego w jego pierwotnym kształcie urbanistycznym.

Osiedle zbudowane zostało w pierwszym dziesięcioleciu XX w., pobliżu szybu Nikisz (stąd jego nazwa). Szyb Nikisz, dziś szyb Pułaski KWK „Wieczorek”, był wówczas jednym z czternastu szybów kopalni „Giesche”. Projektantami osiedla byli bracia Jerzy i Emil Zillmannowie z Charlottenburga koło Berlina, którzy w tym samym czasie urzeczywistniali także swój projekt sąsiedniej kolonii dla robotników i urzędników – Giszowca. Jednak w przeciwieństwie do luźnej zabudowy wiejskiej Giszowca, zabudowa Nikiszowca ma charakter miejski.

Dokumentuje to beznominałowa kartka pocztowa „100 LAT NIKISZOWCA”, zaprojektowana wraz z okolicznościowym datownikiem przez Józefa Kuczborskiego, prezesa katowickiego Oddziału PZF, autora projektów wielu kartek, kopert i datowników pocztowych poświęconych Śląskowi, a zwłaszcza Katowicom. Na pierwszym planie przedstawiony został centralny plac Wyzwolenia, z charakterystycznym budynkiem Poczty Polskiej. Na drugim planie widnieje ukończony w 1927 r. neobarokowy kościół parafialny pw. św. Anny, którego charakterystyczna kopuła ilustruje jubileuszowy datownik stosowany w Urzędzie Pocztowym Katowice 16.

Warto wspomnieć, że świątynię zdobią cenne dzieła sztuki – m.in. witraże, a także zabytkowe organy. Wokół niej widoczne są sektory ceglanych bloków mieszkalnych z podwórkami gospodarczymi.
Stuletni dziś Nikiszowiec powszechnie znany jest za sprawą powstań śląskich i plebiscytu, upamiętnionych m.in. w filmie „Sól ziemi czarnej” Kazimierza Kutza; a także ze strajków i wystąpień o poprawę warunków socjalnych mieszkańców w latach międzywojennych. Jego materialne oraz kulturowe dziedzictwo w swoisty sposób dokumentuje i propaguje twórczość znanych plastyków nieprofesjonalnych, zwłaszcza Teofila Ociepki, Pawła Wróbka i Ewalda Gawlika.

Trwającym obecnie pracom związanym z rewaloryzacją tego unikatowego zabytku, towarzyszyć powinny starania władz miejskich i wojewódzkich o stworzenie odpowiedniej infrastruktury turystycznej. Na zaniedbania w tym zakresie zwracają uwagę zarówno krajowi, jak i zagraniczni goście, dla których niezrozumiałym jest, dlaczego perła urbanistyczna tej rangi, co Nikiszowiec, nie błyszczy należnym jej blaskiem i popularnością? Miejsce osiedla jest na liście kandydatów do miana światowego dziedzictwa kultury USESCO. Oby więc w miarę szybko torowano mu drogę do niezbędnej „przepustki” w formie uznania za Pomnik Historii.

Zasłużone aspiracje Nikiszowca akcentują jubileuszowa kartka pocztowa i datownik, które wzbogacają filatelistyczne zbiory, zwłaszcza tematyczne kolekcje silesianów oraz historii przemysłu i jego materialnego dziedzictwa. Zetbe