fot: Maciej Dorosiński
wie trzecie badanych oceniło, że farmy wiatrowe i fotowoltaiczne mogą być atrakcyjnym miejscem pracy dla osób zatrudnionych dziś w sektorze górniczym
fot: Maciej Dorosiński
Wraz z początkiem 2026 r. zaczęła obowiązywać znowelizowana ustawa górnicza, która precyzuje zasady przyznawania urlopów górnikom i pracownikom zatrudnionym w zakładach przeróbczych. Jak wyglądają procedury? Na pewno warto się z nimi zapoznać.
Nowelizacja pozwala m.in. na uruchomienie przez przedsiębiorstwa górnicze osłon socjalnych dla pracowników, którzy zechcą dobrowolnie odejść z branży.
– Sposób ustalania urlopów górniczych, co do zasady, nie zmienił się. Rozpatrujemy staż pracy górniczej, tak jak do każdej innej emerytury górniczej. Ta z kolei ustawa już wiele lat obowiązuje i nie uległa żadnym zmianom. Wydłużył się jedynie okres urlopu górniczego. Przysługuje on teraz pracownikowi w wymiarze do pięciu lat pod warunkiem, że skorzystanie z niego pozwoli mu nabyć prawo do emerytury z dniem zakończenia urlopu. Z kolei urlop dla pracowników zakładu przeróbki mechanicznej węgla przysługuje pracownikowi w wymiarze do czterech lat i tu także pod warunkiem, że skorzystanie z niego pozwoli nabyć pracownikowi prawo do emerytury z dniem jego zakończenia – precyzuje Justyna Nowicka, naczelnik Wydziału Świadczeń Emerytalnych w oddziale zabrzańskim Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Specjalny druk
Są jednak przewidziane pewne procedury, których nie sposób pominąć, aby skorzystać ze świadczenia. W ZUS opracowano m.in. specjalny druk ER-WUGK, który należy wypełnić.
– Ten druk będzie dostępny w formie elektronicznej i ustawodawca przewidział, że ma być składany wyłącznie w formie elektronicznej wraz ze wszystkimi załącznikami, opatrzony oczywiście podpisem kwalifikowanym. Natomiast w okresie przejściowym od stycznia do września br. wnioski będą przyjmowane wyłącznie w formie papierowej, tak jakby był to wniosek o emeryturę wraz z załącznikami. Czyli wszystko w formie papierowej. Odpowiedzi również będziemy udzielać w formie papierowej, zarówno do przedsiębiorstwa, jak i do pracownika, którego wniosek dotyczy – tłumaczy dalej Justyna Nowicka.
ZUS na wniosek pracodawcy może udzielić informacji o okresach uprawniających pracownika do emerytury albo okresie urlopu dla pracowników zakładu przeróbki mechanicznej węgla, niezbędnego do nabycia uprawnień emerytalnych i okresie brakującym do nabycia prawa do emerytury w formie zaświadczenia, w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia tego wniosku.
Po 30 września odpowiedzi będą udzielane wyłącznie w formie elektronicznej, wyłącznie przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS (PUE), zarówno do zakładu pracy, jak i dla pracownika. Jeżeli pracownik nie będzie posiadał profilu PUE w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, wtedy na jego wniosek możemy wydać zaświadczenie jako wydruk z systemu teleinformatycznego. Natomiast jeżeli pracownik po 30 września zgłosiłby się z wnioskiem o wydanie zaświadczenia w formie papierowej, a ZUS będzie w posiadaniu informacji, że posiada profil PUE, wtedy w formie zwykłego pisma odmówimy mu wydania tego zaświadczenia w formie papierowej – zaznacza kierowniczka Wydziału Świadczeń Emerytalnych w oddziale zabrzańskim Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Na razie pięć firm
Przypomnijmy, że jak na razie urlopy górnicze nie dotyczą pracowników prywatnych kopalń. Jak wiadomo, prezydent RP Karol Nawrocki wystąpił z prezydenckim projektem nowelizacji ustawy górniczej. Dokument rozszerza wsparcie dla pracowników sektora górniczego i ma na celu wyrównanie praw wszystkich górników. Mają być w nim zawarte takie same mechanizmy osłonowe, jak w przypadku górników z kopalń spółek Skarbu Państwa, czyli urlopy górnicze, odprawy bądź alokacja.
– Tymczasem mamy pięć firm, które mogą występować z wnioskiem o urlopy górnicze. To Polska Grupa Górnicza, Południowy Koncern Węglowy, Lubelski Węgiel Bogdanka, Węglokoks Kraj oraz Jastrzębska Spółka Węglowa. Dawniej mieliśmy tylko Spółkę Restrukturyzacji Kopalń, która przejmowała górników z likwidowanych kopalń, a następnie kierowała ich na osłony socjalne. Obecnie likwidacja kopalń może być prowadzona także przez przedsiębiorstwa górnicze. Może to dotyczyć całości zakładu lub jakiejś jego części. Więc to nie musi być likwidacja całej kopalni, wystarczy, że jakaś część zakładu górniczego będzie likwidowana. Wówczas świadczenie urlopowe przysługiwać będzie tym pracownikom, którzy są zatrudnieni w tej części, która jest likwidowana – zwraca uwagę Justyna Nowicka.
Warto przy okazji wrócić do sytuacji sprzed roku, kiedy to pojawił się problem przyznawania emerytur górniczych dla pracowników firm okołogórniczych, tak zwanych zewnętrznych, świadczących usługi dla zakładów górniczych.
– Ci pracownicy są traktowani, jeśli chodzi o doliczanie stażu czy przeliczanie emerytur, tak jak pracownicy kopalni. Jedyna różnica jest taka, że taka firma musi wystawić zaświadczenie, z którego będzie wynikało, jaki rodzaj prac oni wykonują, czy to są roboty górnicze, czy montażowo-górnicze, oraz na rzecz jakich kopalń te prace są wykonywane. I z tym do tej pory były problemy, ale sytuacja została rozwiązana – wyjaśnia Justyna Nowicka.
Należy jednak pamiętać, że pracownikom z firm okołogórniczych urlopy górnicze przewidziane w ustawie nie przysługują. Być może się to zmieni, ponieważ ustawa przewiduje urlopy górnicze dla podmiotów, których proces likwidacyjny w całości lub w części trwa w okresie od stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2049 r.
