Rząd przyjął Krajowy Program Poszukiwań Surowców Krytycznych - specjaliści poszukiwani

Studia podyplomowe w Głównym Instytucie Górnictwa zawsze cieszyły się dużym zainteresowaniem.

Przypomnijmy, że 2 września 2026 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie programu wieloletniego „Krajowy Program Poszukiwań Surowców Krytycznych”. Obowiązek przygotowania takiego programu wynika z unijnego rozporządzenia o surowcach krytycznych (Critical Raw Materials Act), którego celem jest ograniczenie ryzyka w łańcuchach dostaw, zmniejszenie zależności od państw trzecich i zwiększenie samowystarczalności surowcowej Polski i UE, a w efekcie zabezpieczenie dostaw dla transformacji energetycznej i cyfrowej oraz dla przemysłu obronnego.

Europa chce własnych surowców

Unijne rozporządzenie nie kończy się na poszukiwaniach. Do 2030 r. Europa chce pokrywać z własnych źródeł co najmniej 10 proc. rocznego zapotrzebowania na surowce strategiczne w zakresie wydobycia, 40 proc. w zakresie przetwórstwa i 25 proc. w zakresie recyklingu. Dwa z tych trzech celów dotyczą więc tego, co dzieje się z surowcem po jego znalezieniu albo po tym, jak trafił do odpadów.

Przyjęcie Krajowego Programu Poszukiwań Surowców Krytycznych pokazuje, że bezpieczeństwo surowcowe staje się jednym z filarów polityki państwa. Finansowanie badań i nowe dane geologiczne otwierają możliwości, ale to ludzie zdecydują, czy uda się je wykorzystać. Przez najbliższe lata będzie przybywać danych o krajowych zasobach, a wraz z nimi zapotrzebowania na osoby, które potrafią je ocenić pod kątem technologicznym i ekonomicznym. 

Kogo brakuje bardziej - surowców czy ludzi, którzy potrafią je odzyskiwać?

Każde nowo rozpoznane złoże rodzi te same pytania: jak oznaczyć zawartość cennych składników, jaką technologią je wzbogacić, czy przeróbka się opłaci, co zrobić z odpadami. Podobne pytania dotyczą zasobów wtórnych: hałd, odpadów poflotacyjnych, popiołów, zużytej elektroniki i baterii. Odpowiedzi wymagają wiedzy z geochemii, mineralurgii, metalurgii, recyklingu i ekonomiki procesów, czyli połączenia kompetencji, których na rynku wciąż brakuje. Na lukę kompetencyjną zwraca uwagę również Unia Europejska. Środki na badania i innowacje w sektorze surowcowym, m.in. w ramach inicjatywy RAMP wspierającej projekty na kolejnych etapach łańcucha wartości surowców, od pozyskania, przez przetwarzanie, po odzysk i recykling, dadzą efekt tylko wtedy, gdy będą specjaliści zdolni wdrożyć nowe technologie w praktyce. O kształceniu kadr dla sektora surowcowego dyskutowano także podczas wrześniowych targów Future Mining w Katowicach. Wielokrotnie podkreślano, że przemysł, firmy recyklingowe, laboratoria, jednostki badawcze i administracja będą szukać pracowników rozumiejących cały łańcuch: od złoża lub odpadu po produkt handlowy.

Ważną rolę w tym procesie może odegrać województwo śląskie. Region dysponuje wieloletnim doświadczeniem w górnictwie, rozwiniętym zapleczem technicznym, kadrą inżynierską oraz instytucjami naukowo-badawczymi. Te zasoby mogą stać się podstawą do rozwijania nowych specjalizacji związanych z gospodarką surowcami. Transformacja oparta o doświadczenie w górnictwie, przeróbce mechanicznej, mechanice i organizacji procesów może stać się punktem wyjścia do pracy w przetwórstwie surowców mineralnych, odzysku metali z odpadów przemysłowych i recyklingu. Rozwój sektora surowców strategicznych może stać się jednym z kierunków dywersyfikacji przemysłu na Śląsku, a zarazem szansą na wykorzystanie potencjału regionu w nowych obszarach gospodarki. Warunkiem jest między innymi dostęp do odpowiednio wykwalifikowanych pracowników oraz możliwości zdobywania przez nich nowych kompetencji.

Studia w GIG-PIB - nowe kompetencje w zakresie surowców krytycznych

Odpowiedzią na te potrzeby są studia podyplomowe „Inżynieria mineralna surowców strategicznych – przetwórstwo i recykling”, prowadzone przez Centrum Rozwoju Kompetencji Głównego Instytutu Górnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego. Program obejmuje 13 bloków tematycznych, które pokrywają się z wyzwaniami opisanymi w krajowym programie poszukiwań: surowce i ich złoża: surowce strategiczne, geochemia wybranych surowców i rozmieszczenie złóż na świecie, metody ich wydobycia, analityka: instrumentalne i mikroskopowe metody oceny surowców oraz kontrola jakości produktów z wykorzystaniem analizy statystycznej, przetwórstwo: przeróbka surowców pierwotnych (klasyfikacja, mielenie, flotacja, odwadnianie, gospodarka wodno-mułowa), technologie wzbogacania surowców strategicznych, podstawy metalurgii, w tym metody piro- i hydrometalurgiczne, recykling i urban mining: odzysk surowców z zasobów wtórnych metodami grawitacyjnymi, magnetycznymi, elektrostatycznymi, optycznymi i rentgenowskimi, gospodarka odpadami, zarządzanie i ekonomia: sterowanie i automatyzacja procesów, ocena efektywności techniczno-ekonomicznej, wymagania prawne i normy w górnictwie i recyklingu surowców strategicznych.

Zajęcia prowadzi grupa doświadczonych specjalistów GIG-PIB, a w programie jest także wizyta studyjna i praca z wykorzystaniem infrastruktury laboratoryjnej Instytutu. Absolwent powinien umieć przeanalizować ciąg technologiczny wzbogacania lub recyklingu, wskazać miejsca strat cennych składników i zaproponować usprawnienia.

Jakie szanse dają studia?

Krajowy program poszukiwań zaplanowano na osiem lat. To horyzont, w którym zdobyte dziś kwalifikacje będą mieć realną wartość na rynku pracy. Studia w GIG dają przede wszystkim: możliwość wejścia do rosnącego sektora: surowce krytyczne są dziś priorytetem polityki gospodarczej Polski i UE, wspieranym konkretnymi programami i funduszami, kompetencje z całego łańcucha wartości: od geochemii złoża, przez wzbogacanie i metalurgię, po recykling, ekonomikę i prawo, co pozwala porozumieć się zarówno z geologiem, jak i z technologiem czy inwestorem, możliwość przekwalifikowania: dla osób z górnictwa, przeróbki i energetyki to sposób na przeniesienie doświadczenia do nowych gałęzi przemysłu, bez zaczynania od zera, specjalizację dla młodszych inżynierów: absolwenci górnictwa, geologii, inżynierii środowiska, metalurgii, chemii czy inżynierii materiałowej zyskują wiedzę w niszy, w której specjalistów jest wciąż niewielu,

kontakt z praktyką i nauką: zajęcia z ekspertami państwowego instytutu badawczego, który od lat realizuje projekty krajowe i europejskie w obszarze surowców i gospodarki o obiegu zamkniętym.

Najważniejsze informacje o studiach

Organizatorem jest Główny Instytut Górnictwa – Państwowy Instytut Badawczy, Centrum Rozwoju Kompetencji. Rekrutacja odbywa się do 23 października 2026 r. Termin nauki: 24 października 2026 r. – 13 czerwca 2027 r., czyli dwa semestry. Forma: 10 zjazdów weekendowych (sobota–niedziela), zwykle raz w miesiącu; zajęcia stacjonarne w Katowicach z możliwością udziału zdalnego w czasie rzeczywistym. Wymiar: 160 godzin dydaktycznych. Studia są dostępne w Bazie Usług Rozwojowych, co umożliwia ubieganie się o dofinansowanie. Kontakt: Ewelina Głogowska, [e-mail], tel. [phone]. Więcej informacji: szkolenia.gig.eu