Prezes NIK: Chcemy wspierać poszukiwanie rozwiązań eliminujących słabości instytucji
Najwyższa Izba Kontroli chce być nie tylko recenzentem, ale też wspierać poszukiwanie rozwiązań eliminujących słabości instytucjonalne - mówił we wtorek w Krakowie prezes NIK Mariusz Haładyj.
fot: ARC/Andrzej Bęben
NIK zapowiada monitorowanie wydatków państwa
fot: ARC/Andrzej Bęben
Najwyższa Izba Kontroli chce być nie tylko recenzentem, ale też wspierać poszukiwanie rozwiązań eliminujących słabości instytucjonalne - mówił we wtorek w Krakowie prezes NIK Mariusz Haładyj.
Podczas otwarcia konferencji Open Eyes Economy Summit szef NIK diagnozował bieżący stan państwa w świetle raportów Izby. Haładyj uznał, że w Polsce zachodzi mnóstwo pozytywnych zjawisk, m.in. systematycznie poprawia się jakość życia. Warunkiem utrzymania tego jest jednak identyfikowanie i przeciwdziałanie kolejnym zagrożeniem. W tym kontekście wskazał na obszary strategiczne z punktu widzenia przyszłości państwa: finanse publiczne, demografię, odporność państwa i społeczeństwa oraz inwestycje.
W zakresie finansów publicznych prezes NIK nawiązał do ubiegłorocznego deficytu sektora finansów publicznych w stosunku do PKB, na poziomie 7,3 proc.
Coraz wyższe wydatki socjalne państwa
Podkreślił, że wynika to z coraz wyższych wydatków socjalnych państwa i wzrastających wydatków w zakresie obronności. Haładyj zwrócił przy tym uwagę na strukturalny charakter polskiego deficytu i narastający od kilku lat dynamicznie dług publiczny. Jak ocenił, problemem nie jest sam poziom długu, który pozostaje niższy niż w wielu państwach Europy Zachodniej, lecz tempo jego narastania oraz fakt, że wzrost zadłużenia następuje w warunkach relatywnie dobrej koniunktury gospodarczej.
- Problemem pozostaje także rosnący koszt obsługi zadłużenia. Jednocześnie powinniśmy myśleć o tym, jak zachować możliwość reagowania na ewentualne kolejne szoki gospodarcze i nieprzewidziane sytuacje kryzysowe. Dlatego wnioskujemy o skorygowanie trajektorii rosnącej nierównowagi budżetowej, która pozwoli ograniczyć ryzyko dużo bardziej gwałtownych i kosztowych działań w przyszłości - podkreślił Haładyj.
Wskazał, że trwałe działania po stronie dochodów i wydatków są potrzebne szczególnie w kontekście negatywnych dla budżetu skutków starzenia się społeczeństwa i prawdopodobnej potrzeby większych wydatków społecznych i zdrowotnych w przyszłości.
Prezes Izby zastrzegł, że nie nawołuje ona w tym zakresie do raptownych i radykalnych działań, które mogłyby zahamować wzrost gospodarczy, rozumiejąc, że zwiększone wydatki wynikają w dużej mierze z nowych wyzwań, jakie niesie chociażby wzrastające zagrożenie dla bezpieczeństwa.
- Wnioskujemy jednak o zaplanowanie i podejmowanie działań stopniowych, ale konkretnych, aby możliwe było na czas optymalne i skuteczne ich wdrożenie, zanim wejdziemy w ustawowe procedury ostrożnościowe, ponieważ wówczas działania będą musiały być dużo bardziej bolesne - wskazał.
Zachęcił do zapoznania się ze stworzoną przez NIK po raz pierwszy w tym roku mapą wydatków sektora publicznego, na której w przystępny, graficzny sposób prezentowany jest rozkład wydatków na poszczególne cele. W zakresie problemów demograficznych szef Izby wskazał na rosnącą co roku liczbę diagnozowanych chorób neurodegeneracyjnych.
NIK będzie monitorował
Zapewnił, że NIK będzie monitorowała efekty krajowego programu w tym zakresie. Zwrócił też uwagę na niewystarczającą ochronę dzieci i młodzieży przed przemocą i treściami pornograficznymi w internecie, sygnalizując m.in. kontrolę Izby w zakresie rozpoznania przez właściwe instytucje zagrożenia, a także świadczonej przez nie pomocy dla dzieci i młodzieży.
Szef NIK zwrócił też uwagę, że odnawialne zasoby słodkiej wody przypadające na jednego mieszkańca Polski wynoszą 1,6 tys. m sześc. - niemal trzykrotnie mniej niż średnia europejska. Dodał, że plan przeciwdziałania skutkom suszy jest wdrażany w sposób, który nie zapewnia efektywnego zapobiegania temu zjawisku. Uznał też, że zarządzanie zasobem strategicznym, jakim jest woda, ma wagę porównywalną z bezpieczeństwem energetycznym.
Jednocześnie prezes NIK przekazał, że 1753 dni, czyli niemal pięć lat trwał przeciętnie okres od uzgodnienia programu inwestycji do zawarcia umowy w formule projektuj i buduj - w ramach budowy dróg na szlaku Via Carpathia, a kolejne 2,5 roku - okres od zawarcia umowy do uzyskania zezwolenia na realizację inwestycji drogowej.
Haładyj ocenił, że zatory wynikają z wielu przyczyn; przyznał, że w parlamencie procedowana jest specjalna ustawa, która ma na celu przyspieszenie rozwoju i inwestycji infrastrukturalnych. Jego zdaniem potrzebne jest jednak rozwiązanie bardziej systemowe, które dotyczyłyby każdej inwestycji publicznej i prywatnej.
Prezes NIK w Krakowie zadeklarował, że widzi rolę Izby jako instytucji będącej nie tylko recenzentem, ale też aktywnie wspierającej poszukiwanie rozwiązań eliminujących słabości instytucjonalne, m.in. poprzez pokazywanie dobrych praktyk. Zapewnił, że już teraz Izba w codziennej działalności skupia się na efektywności realizacji zadań przez kontrolowane organy, a nie wyłącznie przestrzeganiu przez nie procedur. Zadeklarował starania, aby jej rekomendacje mogły w rzeczywisty sposób przekładać się na poprawę działania administracji publicznej.
- Organizujemy w tym celu liczne tematyczne panele eksperckie. Zorganizowaliśmy w maju pierwsze w historii wysłuchanie społeczne dla organizacji pozarządowych. Jesteśmy w kontakcie z klubami i kołami parlamentarnymi, a od stycznia umożliwimy każdemu zainteresowanemu za pośrednictwem naszej strony internetowej przesyłanie swoich wkładów do konkretnych kontroli, które planujemy rozpocząć - zapowiedział Haładyj.