Rozmowa z JANUSZEM OLSZOWSKIM, prezesem zarządu Górniczej Izby Przemysłowo-Handlowej
Zapytam wprost: czy były jakieś optymistyczne wiadomości dla węgla w minionym 2025 roku?
Otóż dostrzegam parę optymistycznych przesłanek. Po pierwsze, mieliśmy na świecie rekordowe wydobycie węgla, a także jego zużycie, wbrew temu, co jest głoszone powszechnie w Unii Europejskiej. Światowe wydobycie przekroczyło bowiem 9 mld ton. Kilka lat temu to była niewyobrażalna wielkość. Kraje dysponujące zasobami węgla, nie tylko w Azji, rozwijały swoje górnictwa i zwiększały zużycie węgla. W perspektywie najbliższych lat przewiduje się w skali globalnej dalszy wzrost produkcji tego surowca i rozwój energetyki węglowej. To jest duża szansa dla wykorzystania naszego potencjału szeroko rozumianego górnictwa. Jeżeli chodzi o technologie eksploatacji, maszyny, urządzenia górnicze, różnego rodzaju systemy wspomagające wydobycie, to Polska jest w czołówce światowej.
Poza tym warto podkreślić, że nasze produkty w tej dziedzinie odpowiadają kryteriom przemysłu 4.0, a nawet 5.0. A zatem obserwując świat, widzę dużą szansę, aby ten nasz potencjał wykorzystać i wejść na rynki poza Unią Europejską, wszędzie tam, gdzie w dalszym ciągu chcą wykorzystywać węgiel jako tanie i stabilne źródło energii. Drugą dobrą wiadomość przyniosła pogoda, jaką mieliśmy w ostatnich miesiącach. O tym się mało mówi, ale gdyby nie węgiel, niewątpliwie mielibyśmy blackouty. Paradoksem jest, że Unia Europejska ratowała się tym niedobrym, nielubianym przez nią węglem w sytuacji, kiedy po prostu nie wystarczało innych nośników do zapewnienia bezpieczeństwa podaży energii elektrycznej w Polsce i całej Unii Europejskiej.
Uważa Pan zatem, że jesteśmy bezpieczni energetycznie i będziemy w przyszłości?
Jeszcze jesteśmy bezpieczni. Pod koniec ubiegłego roku został opublikowany przez Ministerstwo Energii skorygowany Krajowy Plan na Rzecz Energii i Klimatu i w porównaniu z wersją z lipca, której autorem byli eksperci z Ministerstwa Klimatu uważam, że jest to plan z dużo bardziej ludzką twarzą niż ten pierwotny. Mamy tam wprawdzie dwa scenariusze, jeden bardzo ambitny, drugi taki zachowawczy, ale też, jak sądzę, w najbliższej przyszłości czeka nas coś pośredniego, a to oznacza, że przynajmniej do 2050 r. będziemy potrzebować węgla w naszym systemie energetycznym. Martwi mnie jednak fakt, że całkowicie nie doceniamy i nie zwracamy uwagi na to, że jesteśmy bezpieczni energetycznie. Mówiąc kolokwialnie, że nie zdarzyło się, żeby w Polsce zabrakło nam prądu w gniazdkach. A stało się tak wyłącznie dlatego, że bazujemy na rodzimych nośnikach.
Trzeba przyznać, że to nasze polskie wydobycie w skali globalnej jest takim mikrowydobyciem, lecz wystarczy nam w zupełności na zaspokojenie naszych krajowych potrzeb. Mamy duży atut w ręku, ponieważ eksporterzy węgla zarówno do Polski, jak i na teren Unii Europejskiej nie mogą dyktować takich cen, jakie by chcieli. Na rynkach międzynarodowych ceny tego paliwa są relatywnie niskie. Ja jestem przekonany, że gdybyśmy podjęli jakieś drastyczne decyzje o przyspieszonej likwidacji naszych kopalń, natychmiast bylibyśmy świadkami skoku cen surowca. Musiałyby w ślad za nimi wzrosnąć koszty energii, co z pewnością odbiłoby się czkawką na całej naszej gospodarce. A więc węgiel, czy ktoś go lubi, czy nie, jest i będzie paliwem niezbędnym w UE jeszcze przez najbliższe lata.
Nasze górnictwo jest jednak niekonkurencyjne w stosunku do innych górnictw i tego trendu raczej nie odwrócimy.
O tym już wiemy od dawna. My nie mamy szans konkurować z innymi światowymi producentami węgla, posiadającymi kopalnie praktycznie bez zagrożeń naturalnych, eksploatujących ten surowiec na małych głębokościach, a często metodą odkrywkową.
Z jednej strony nie jesteśmy konkurencyjni, ale z drugiej mamy ten węgiel w Polsce i jesteśmy - co podkreślam po raz kolejny - bezpieczni energetycznie, a na dodatek uodpornieni na potencjalne wzrosty cen na rynkach międzynarodowych. I jeszcze jedną istotną rzecz chciałbym podkreślić. Otóż mało kto ma świadomość, że polskie górnictwo w stu procentach reguluje wszelkie należności publicznoprawne. Według naszych szacunków, wpływy z tego tytułu w ostatnich 20 latach kształtowały się na poziomie około pięciokrotnie wyższym niż pomoc publiczna, która jest tej branży udzielana. Zresztą płatności publicznoprawne są warunkiem sine qua non, żeby tę pomoc uzyskać. Podatki i opłaty płynące z górnictwa zasilają nie tylko budżet państwa i budżety lokalne, ale również fundusze i inne państwowe instytucje. Dzisiaj nikt nie zwraca uwagi na to, że jednym ze skutków likwidacji kopalni jest poważny ubytek dochodów publicznych, który przecież musi być w jakiś sposób zniwelowany.
Problemy finansowe przeżywa jednak zarówno JSW, jak i PGG. Pomoc publiczna będzie ostatnią deską ratunku.
Owszem. Trzeba jednak przyznać, że w żadnym dawnym górniczym kraju Unii Europejskiej nie udało się bez pomocy publicznej w elastyczny i bezpieczny sposób odejść od górnictwa, zagospodarować zasoby ludzkie i tak jak już wcześniej wspomniałem, uzupełnić ubytki dochodów do budżetu krajowego i lokalnych. Ja sobie zdaję sprawę z faktu, że odejście od górnictwa w końcu nadejdzie, lecz na pewno nie w ciągu najbliższych kilku lat. Oczywiście konieczne jest wprowadzenie programów oszczędnościowych, tak aby ustawicznie ograniczać koszty produkcji, ale to nie wystarczy.
Dlatego na działania związane z transformacją, w tym redukcją zdolności wydobywczych, powinny być absolutnie zabezpieczone środki publiczne. Ja zupełnie nie rozumiem takich głosów, jakie ostatnio do mnie docierają, że spółki węglowe będą miały niewystarczające środki budżetowe na działalność, o której mówiłem wcześniej. To jest niedopuszczalne! Pozostaje jeszcze jedna niezwykle istotna kwestia. Jest nią brak polityki energetycznej państwa. Poprzedni dokument z ubiegłej dekady zupełnie się zdezaktualizował. A więc kolejne poważne wyzwanie dla rządu, żeby wykreował w końcu mądrą politykę energetyczną na najbliższe lata. Mądrą, rozsądną, tak żeby w Polsce żyło się bezpiecznie i równie bezpiecznie prowadziło działalność gospodarczą.
A jak przedstawia się sytuacja w firmach działających na rzecz górnictwa?
Bardzo źle. Po pierwsze, mamy tysiące tych firm, które w różnym stopniu są zaangażowane w przemysł wydobywczy i o ile pracownicy państwowych spółek produkujących węgiel kamienny zostali objęci programami pomocowymi, to podmioty prywatne, zwłaszcza firmy okołogórnicze, które przecież dają nam setki tysięcy miejsc pracy i również płacą wszelkiego rodzaju podatki, są w chwili obecnej pozostawione zupełnie same sobie. Ja miałem do czynienia z wieloma programami restrukturyzacji, transformacji, różnie się te programy nazywały i nie odnotowałem do dnia dzisiejszego jakichkolwiek form wsparcia w okresie transformacji dla firm z otoczenia górnictwa. Sądzę, że to jest kolejne, ogromne wyzwanie do uregulowania na ten rok. Spółki węglowe wdrażają programy oszczędnościowe, polegające m.in. na ograniczeniu nakładów inwestycyjnych, co niewątpliwie poprawia ich sytuację finansową, lecz z oczywistych względów oddziaływają bardzo negatywnie na firmy z otoczenia górnictwa. Nie dość, że tracą one płynność finansową, to jeszcze poddawane są bardzo restrykcyjnej polityce, kreowanej przede wszystkim przez instytucje finansowe.
Jeżeli takie przedsiębiorstwo ma jakiekolwiek związki z górnictwem choćby w nazwie, od razu jego wiarygodność kredytowa jest mocno obniżana i jest traktowane jako kontrahent wysokiego ryzyka. Znam wiele takich przypadków, że nawet projekty inwestycyjne podmiotów z tej grupy, które związane były z dywersyfikacją działalności w kierunku efektywnych i czystych technologii, zostały skazane na porażkę na skutek braku finansowania. Dzisiaj dla zaplecza górnictwa konieczne jest wdrożenie odpowiedniego programu wsparcia umożliwiającego przetrwanie tym podmiotom. W przeciwnym razie będziemy mieć do czynienia z efektem domina upadłości poszczególnych firm i ich kooperantów. Skutki tego mogą być katastrofalne nie tylko dla regionu, ale i dla całej Polski.
Jeśli chcesz mieć dostęp do artykułów z Trybuny Górniczej, w dniu ukazania się tygodnika, zamów elektroniczną prenumeratę PREMIUM. Szczegóły: nettg.pl/premium. Jeżeli chcesz codziennie otrzymywać informacje o aktualnych publikacjach ukazujących się na portalu netTG.pl Gospodarka i Ludzie, zapisz się do newslettera.
