Europa chce ceł i dopłat. Polscy prezesi mówią wprost: to nie uratuje przemysłu

Forum Nowego Przemysłu 2026 odbyło się 13-14 października w MCK w Katowicach

Unia chce odbudować fabryki w Europie i promować zasadę „kupuj europejskie”. Przedsiębiorcy odpowiadają: ochrona rynku nie zastąpi konkurencyjności.

Najpierw energia, potem cła

- Mamy nadmiar regulacji na poziomie zarówno europejskim, jak i narodowym. Wróćmy do idei jednego rynku i integracji nie przez dodatkowe regulacje, tylko właśnie przez deregulacje – apelował Roman Przybylski, prezes Grupy Kęty. - W szczególności zacznijmy od kosztów energii, dlatego że to jest dzisiaj jedna z największych bolączek w Europie.

Jego zdaniem Europa nie musi być najtańsza. Powinna wygrywać wiedzą, technologią i dopasowaniem produktu do klienta. Ale bez taniej energii nawet to nie wystarczy. Ochrona celna ma sens tylko w strategicznych branżach.

Wtórował mu Robert Stobiński, prezes Grupy Amica. Branża AGD jest podręcznikowym przykładem problemu. Koszty pracy to ok. 12 proc. wartości pralki czy lodówki, ale materiały to już 65-75 proc. Nawet pełna automatyzacja nie zniweluje różnicy wobec Azji, jeśli stal i energia są w Europie droższe.

- Ja bym chciał, żeby po prostu ustawodawcy podnieśli ręce do góry i nie tworzyli nowych regulacji po to, żeby walczyć z dotychczasowymi. Przemysł sam sobie jest w stanie odpowiedzieć na pytanie, jak konkurować, tylko nie przeszkadzajcie przemysłowi – mówił Stobiński. - Możliwości optymalizacji nie są nieograniczone. Te owoce, które wisiały najniżej, już dawno zostały zerwane.

Nie mamy 40 lat. Musimy kupować technologie

Presja czasu jest kluczowa. Michał Stępień, prezes ZPUE, przypomniał raport Mario Draghiego: Europa jest w tyle za konkurentami pod względem mocy produkcyjnych, kosztów i dostępu do technologii, a reformy idą za wolno.

Dlatego polskie firmy zmieniają strategię. Zamiast 40 lat budować kompetencje organicznie, kupują je za granicą.

- Początkowo szukaliśmy możliwości samodzielnego zbudowania tych zdolności, ale nie mamy na to czasu – przyznał Stępień. ZPUE przejęło tureckiego producenta transformatorów Atlas Trafo, by zyskać technologię i skalę.

Podobnie Grupa Kęty przejmuje Grupę METRA z zakładami w Europie i Ameryce Północnej. Chodzi nie tylko o wolumen, ale o know-how i dywersyfikację geograficzną.

Stępień zwrócił też uwagę na lukę badawczą w Polsce. ZPUE część badań dla nowych rozwiązań energetycznych musi robić w Niemczech, Włoszech, Rumunii czy Bułgarii, bo brakuje wyspecjalizowanych laboratoriów w kraju.

O tym, jak technologia zmienia fabrykę, mówiła Honorata Hencel z Boeinga. Koncern używa dziś cyfrowych bliźniaków do projektowania, testowania i integracji podzespołów od dostawców.

- Korzystamy z modeli cyfrowych bliźniaków po to, żeby pewne rzeczy przetestować, wytworzyć czy też cyfrowo zintegrować projekty – wyjaśniała. Największym wyzwaniem pozostaje jednak dostęp do danych o realnym użytkowaniu samolotów.

Najpierw nie stracić tych, co już są

O energii wprost mówił Wojciech Zając, prezes Polenergii Obrót. Jego zdaniem debata o przyciąganiu inwestorów jest postawiona na głowie.

- Po pierwsze, co zrobić, żeby biznes, który już tu jest, nie przeniósł się gdzie indziej, a później co robić, żeby ściągać nowe inwestycje. Niewątpliwie cena energii jest jednym z kluczowych komponentów kosztotwórczych – podkreślał.

Firmy ratują się kontraktami PPA, które stabilizują ceny na lata, ale to nie leczy rynku. Problemem jest czas. Farma wiatrowa w Polsce to średnio 7 lat od pomysłu do prądu, z czego sama budowa to 18 miesięcy. Reszta to pozwolenia.

- Gdybyśmy byli w stanie skrócić czas reakcji na zawirowania rynkowe, bylibyśmy w stanie dużo lepiej wpływać na cenę energii – wskazywał Zając.

Amerykanie dbają o interes. A my?

Uczestnicy forum wskazywali, że suwerenność to nie tylko fabryka na miejscu, ale cały ekosystem: technologie, łańcuchy dostaw, popyt.

- W Europie nie powinniśmy skupiać się wyłącznie na tym, kto nam co odbiera. Powinniśmy wyciągać wnioski z tego, jak inni osiągają sukcesy – mówił Dawid Pisczur, dyrektor handlowy Wilk Elektronik, jedynego w Europie producenta modułów pamięci RAM i SSD. - Czy Stany Zjednoczone są tańszym miejscem do prowadzenia biznesu niż Europa? Amerykanie po prostu potrafią zadbać o własne interesy.

Jego zdaniem Europa powinna uczyć się od Azji, jak budować popyt wewnętrzny i kolejne ogniwa łańcucha dostaw.

Czy da się to zrobić zamówieniami publicznymi? Agnieszka Olszewska, prezes Urzędu Zamówień Publicznych, studziła emocje. Przepisy już dziś pozwalają wspierać polską gospodarkę, ale nie chodzi o proste premiowanie polskich firm, bo łamałoby to unijne zasady swobody przepływu towarów.

- Idea local content polega na usuwaniu barier, które utrudniają wykonawcom wspierającym polską gospodarkę udział w przetargach – tłumaczyła.

Problemem jest praktyka. W 2025 roku na ponad 140 tys. postępowań krajowych przeprowadzono tylko 960 wstępnych konsultacji rynkowych, które pozwalają lepiej przygotować przetarg i nie kupować wyłącznie najtaniej.

Wniosek z Katowic jest jeden: Europa ma pomysł na ochronę, ale nie ma pomysłu na konkurencyjność. A bez niej nawet najlepsze cła będą tylko droższym rachunkiem dla klienta.

Forum Nowego Przemysłu 2026 odbyło się 13-14 października w MCK w Katowicach. Organizatorem jest Grupa PTWP. Patronem medialnym było Wydawnictwo Gospodarcze, wydawca NetTG.pl i Trybuny Górniczej