fot: Tomasz Rzeczycki
Nielegalne przekroczenie granicy traktowane było w PRL jako zbrodnia zagrożona karą więzienia
fot: Tomasz Rzeczycki
Jeszcze dekadę temu spółka OKD zamierzała eksploatować węgiel w Beskidach koło Frenštátu pod Radhoštěm. Kopalnia od 1991 r. przez dwadzieścia kolejnych lat funkcjonowała w tzw. reżimie gotowości. Teraz Czesi chcą wrócić do górnictwa, ale już nie węglowego. W Jesenikach firma Vidnawski Kaolin ma w planie eksploatować kaolin.
W gminie Cerna Voda, niedaleko Vidnavy w Jesenikach, tuż przy granicy z Polską ma powstać kopalnia kaolinu. Jest to skała osadowa zawierająca w swym składzie głównie kaolinit, a także kwarc i mikę. Wszystko jest na dobrej drodze, aby plany wcielić w życie. Kilka tygodni temu w tej sprawie odbyło się referendum. Kopalnia znajdzie się poza terenem zabudowanym, na obrzeżach Vidnavy. Wydobycie z pewnością pomoże wsi i okolicy, bezrobocie naturalnie spadnie – donoszą miejscowe media.
W tych okolicach bezrobocie jest spore - jak na Czechy. Wydobycie kaolinu ma pomóc walce z tym zjawiskiem Uzgodniono już, w jaki sposób transportowany będzie materiał. Z terenu kopalni poprowadzone zostaną przenośniki taśmowe pokryte wykładziną przeciwpyłową. W pobliskiej Šamotce materiał będzie ładowany na wagony i wywożony. Problemem będzie jednak zamknięta linia kolejowa z Hukovic do Vidnavy. Stan bocznicy do dawnej fabryki jest jednak fatalny.
- Wszystko to będzie musiało zostać odrestaurowane i podłączone do zrewitalizowanego szlaku kolejowego, zniszczonego podczas ostatniej powodzi. W zasadzie wszystko jest gotowe i pozostaje tylko czekać na dzień rozpoczęcia robót – twierdzą miejscowe władze.
Media już bębnią, że kaolin jest bardzo dobrej jakości i znajdzie zastosowanie w naszym kraju. Wydobycie kaolinu tak, wiatraki nie. Referenda w północnych gminach regionu zakończyły się w sobotę, 28 lutego 2026 r. Mieszkańcy Starej Czerwonej Wody w regionie Jesenickim oraz gminy Hynčina w regionie Szumpersk głosowali „za”. Tylko mieszkańcy Hynčiny i samej Vidnavy odrzucili projekt. Referendum jest ważne i w tych gminach, gdzie nie było sprzeciwu społecznego, kopalnia będzie mogła się budować. Szkopuł jednak w tym, że sprawa eksploatacji kaolinu wraca po trzech latach. Wówczas mieszkańcy Jarnołtowa w gminie Otmuchów podnieśli larum, że odkrywkowa kopalnia o powierzchni ponad 20 ha może wpłynąć na poziom wód gruntowych, jakość powietrza oraz komfort życia w przygranicznych wsiach. Jej głębokość może bowiem sięgnąć ok. 70 m. Czeskie Ministerstwo Środowiska twierdzi, że zakład w żaden sposób nie wpłynie na komfort życia po polskiej stronie.
W najbliższej odległości od przedsięwzięcia zlokalizowane są miejscowości: Zwanowice, Łąka i Jarnołtów, położone w gminie Otmuchów w województwie opolskim, które - zgodnie z założeniami Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Opolskiego - proponowano objąć ochroną prawną w formie powiększenia Otmuchowsko-Nyskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Ponadto teren położony w odległości około 5 km od planowanego przedsięwzięcia spełnia kryteria uznania za rezerwat przyrody. To proponowany rezerwat przyrody Nadziejów. W podobnej odległości zlokalizowany miał być obszar Natura 2000 Ostoja Sławniowicko-Burgrabicka PLH160004 – takie informacje otrzymała strona czeska trzy lata temu z RDOŚ.
Strona polska wniosła też uwagi do projektu i przekazała je Czechom, którzy dostarczyli informacje uzupełniające. Burmistrz Otmuchowa natomiast wyraził oczekiwanie, aby Czesi przekazali analizę powykonawczą oraz systematycznie przekazywała wyniki prowadzonych przez stronę czeską monitoringu hydrologicznego. Regionalny dyrektor ochrony środowiska w Opolu, po przeanalizowaniu dostarczonych dokumentów, w tym uzupełnienia strony czeskiej, stwierdził, że nie przewiduje możliwości wystąpienia negatywnego wpływu kopalni w Vidnavie na środowisko na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, zwłaszcza na terenie miejscowości: Łąka, Jarnołtów, Zwanowice i Jasienia Góra, w gminie Otmuchów. Nie stwierdził też zasadności przystąpienia Rzeczpospolitej Polskiej do postępowania dotyczącego transgranicznego oddziaływania na środowisko omawianego przedsięwzięcia – o tym informowaliśmy przed trzema laty. Sprawa kopalni jednak ucichła. Władze czeskiej miejscowości wycofały wsparcie dla projektu. Teraz sprawa wraca, podobnie jak obawy mieszkańców polskich gmin przygranicznych. Czesi już planują wycięcie 14 ha lasu. Według czeskiego Ministerstwa Środowiska oddziaływania na terytorium naszego kraju nie będzie… Czy aby na pewno?
Pierwsza wzmianka o wykorzystaniu kaolinu w pobliżu Vidnavy pochodzi z 1786 r. Złoże było eksploatowane na większą skalę od 1816 r., kiedy otwarto tzw. Stary Kamieniołom. W 1897 roku w Vidnavie zbudowano zakład produkcji szamotu. W 1921 roku otwarto Nowy Kamieniołom i wybudowano sztolnię do transportu surowca. Wydobycie ze złoża kontynuowano podczas II wojny światowej. W okresie powojennym złoże i zakład produkcyjny stały się częścią przedsiębiorstwa państwowego Morawskie Zakłady Szamotu i Bryły, później zostały przeniesione do Zakładów Ceramicznych Poštorná Břeclav-Poštorná. Wydobycie kaolinu trwało do lat 70. XX wieku. W latach 70. i 80. XX wieku przeprowadzono szeroko zakrojone badania geologiczne złoża, które potwierdziły ilość i jakość zasobów kaolinu. W ostatnim czasie sytuacja na rynku surowców ceramicznych rozwija się bardzo dynamicznie, dlatego też wykorzystanie surowca po wznowieniu wydobycia znacząco odbiega od założeń, na których opierały się wcześniejsze badania złóż.
