CyberLegion i ISAC-SIG łączą siły w obronie polskiej energetyki i surowców

Debata otworzyła dalsze spotkanie środowiska ISAC-SIG w ramach współpracy z CyberLegionem.

Za nami IV Kongres Energetyki Rozproszonej, który odbył się w dniach 4–5 listopada 2026 r. w Centrum Kongresowym ICE Kraków. Jego organizatorem była Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie. Było to szczególne wydarzenie.

- Przyjechaliśmy na Kongres wspólnie z Dowództwem Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni im. Jerzego Witolda Różyckiego, żeby pokazać, że duże spółki sektora surowcowego i energetycznego mają doświadczenie, kompetencje i wolę dzielenia się nimi. Na co dzień odpowiadamy za pracę kopalń i elektrowni, ale wiemy, że bezpieczeństwo każdej z naszych firm zależy również od odporności jej partnerów. Dlatego w ISAC-SIG budujemy współpracę, która łączy potencjał przemysłu, nauki i wojska. Chcemy, aby z tych doświadczeń korzystała także rozwijająca się energetyka rozproszona – podkreśla prof. Artur Dyczko, przewodniczący ISAC-SIG i dyrektor Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB.

Dodaje:

– Nasze regularne spotkania w ramach ISAC-SIG pokazują, jak ważne jest, aby osoby odpowiedzialne za cyberbezpieczeństwo w spółkach sektora surowcowego znały się i potrafiły wspólnie działać. Tę współpracę budujemy na co dzień, bo w chwili ataku liczą się czas, sprawna wymiana informacji i wzajemne zaufanie – podkreślił w rozmowie z portalem netTG.pl.

Rozproszona energia, wspólna odpowiedzialność

Panel „Cyberbezpieczeństwo jako warunek bezpieczeństwa i suwerenności energetycznej” odbył się 4 listopada w ICE Kraków. Połączył perspektywę dużych grup energetycznych, operatora systemu przesyłowego, administracji górniczej i instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo cyberprzestrzeni. W dyskusji zabrali głos Waldemar Lutkowski, wiceprezes zarządu ds. technicznych PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna, płk Jarosław Wacko z Dowództwa Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni (DKWOC), Maciej Siciarek z NASK, Dariusz Kluska z TAURON Polska Energia oraz Łukasz Krajkowski z Polskich Sieci Elektroenergetycznych. Dyskusję prowadził Piotr Toś, główny specjalista ds. cyberbezpieczeństwa Wyższego Urzędu Górniczego, wnosząc do niej doświadczenie w ochronie systemów przemysłowych i znajomość realiów branży górniczej. WUG mocno zaangażował się w organizację panelu, wspierając spotkanie środowisk odpowiedzialnych za bezpieczeństwo sektora surowcowo-energetycznego.

Wojsko spogląda na surowce i energetykę przez zdolność obrony państwa

– Trenuj tak, jak będziesz walczył – przypominał płk Jarosław Wacko. – My w cyberprzestrzeni tę walkę mamy już na bieżąco.

Przedstawiciel DKWOC wyjaśniał, że wojskowe podejście do ćwiczeń wyrasta z doświadczeń rzeczywistych działań. Scenariusze muszą odzwierciedlać to, z czym obrońcy spotykają się w praktyce: naruszone systemy, presję czasu, konieczność odtworzenia kontroli i utrzymania usług ważnych dla funkcjonowania państwa. Do takich ćwiczeń wojsko zaprasza partnerów z sektora energetycznego. Ich wiedza o procesach przemysłowych jest potrzebna tak samo jak umiejętności specjalistów od cyberobrony.

Płk Jarosław Wacko zwrócił uwagę na zależność, która powinna zmieniać sposób myślenia o ochronie energetyki. Z wojskowego punktu widzenia znaczenie może mieć również obiekt niewpisujący się w potoczne wyobrażenie infrastruktury krytycznej. Lokalna instalacja, zasilanie konkretnego obszaru czy usługa niezbędna dla prowadzenia działań mogą w określonej sytuacji uzyskać strategiczną wagę.

Jeżeli brak energii zakłóca funkcjonowanie gospodarki i wywołuje kryzys w sferze cywilnej, jego skutki przenoszą się również na możliwości działania sił zbrojnych. To powód, dla którego cyberodporność przedsiębiorstw energetycznych nie kończy się na interesie ich właścicieli ani na ciągłości pojedynczego procesu produkcyjnego. Staje się częścią zdolności państwa do utrzymania działania pod presją.

W tym właśnie miejscu spotykają się zadania CyberLegionu i misja ISAC-SIG. Wojsko wnosi doświadczenie operacyjne i kulturę ćwiczeń. Spółki dysponują wiedzą o rzeczywistej pracy kopalń, elektrowni oraz sieci. Środowisko naukowe i instytucje branżowe pomagają przekładać te doświadczenia na kompetencje, wymagania i rozwiązania możliwe do zastosowania w całym sektorze.

Rozproszone źródła mogą mieć wspólny punkt słabości

Drugim ważnym wątkiem wystąpienia pułkownika była zależność energetyki rozproszonej od zdalnego zarządzania i dostawców technologii. Instalacje mogą znajdować się w różnych miejscach, a jednocześnie korzystać z podobnych urządzeń, tych samych mechanizmów aktualizacji lub zewnętrznych usług administracyjnych.

Płk Jarosław Wacko wskazywał na modele, w których zakup urządzenia nie oznacza pełnej kontroli nad jego funkcjonowaniem. Producent lub usługodawca nadal uczestniczy w zarządzaniu, wymaga połączenia z internetem, dostarcza aktualizacje i utrzymuje własną infrastrukturę sterującą. Każda z tych zależności powinna zostać uwzględniona w ocenie bezpieczeństwa.

Zwracał również uwagę, że przeciwnik może uzyskać dostęp do systemu znacznie wcześniej, niż nastąpi widoczne zakłócenie. Sam brak awarii nie przesądza więc, że instalacja jest bezpieczna. Dostęp może zostać zachowany i wykorzystany w momencie istotnym z punktu widzenia celów atakującego.

– Jeżeli rozpraszamy energetykę, rozpraszamy też cyberbezpieczeństwo – mówił do zebranych pułkownik Jarosław Wacko, wskazując na koszty, których pojedyncze małe podmioty mogą nie być w stanie ponieść.

To jedno z najważniejszych wyzwań dla współpracy sektorowej. Rozwój źródeł energii musi iść w parze z dostępem do kompetencji, ostrzeżeń i pomocy. W przeciwnym razie liczba nowych instalacji będzie rosła szybciej niż zdolność do ich ochrony.

NASK przypomina o podstawach i odpowiedzialności zarządów

Maciej Siciarek, dyrektor Pionu CSIRT NASK, przesunął dyskusję z katalogu możliwych zagrożeń na wnioski z analizowanych incydentów. Przywołując ataki na sektor energetyczny, wskazał, że ich powodzenie nie zawsze wymagało wyjątkowo skomplikowanych metod. Znaczenie miały znane podatności, sposób zarządzania kontami oraz zależności między organizacjami.

– Tam zabrakło takiej zwyczajnej rzetelności – oceniał.

Wyjaśniał, że nawet poprawnie zaprojektowany podział sieci może okazać się niewystarczający, jeżeli te same dane dostępowe otwierają drogę do wielu systemów. Przejęcie konta umożliwia wówczas przekraczanie granic, które miały ograniczać zasięg incydentu. Moment ujawnienia ataku może być tylko końcowym etapem procesu rozpoczętego znacznie wcześniej.

– To jest taka odpowiedzialność, która nie może być rozproszona – podkreślał Maciej Siciarek.

W jego ocenie bezpieczeństwo trzeba rozpatrywać w całym łańcuchu usług, dostaw i podwykonawstwa. Obejmuje ono umowy, audyty, kontrolę wykonania wymagań oraz decyzje kierownictwa. Szef przedsiębiorstwa powinien rozmawiać z osobami odpowiedzialnymi za IT i cyberbezpieczeństwo równie regularnie, jak rozmawia z odpowiedzialnymi za finanse.

Z takiego podejścia wynika konkretne zadanie dla ISAC-SIG: ułatwiać przejście od wiedzy o zagrożeniu do działania we własnej organizacji. Ostrzeżenie nabiera wartości wtedy, gdy dociera do właściwej osoby, zostaje zrozumiane w kontekście procesu przemysłowego i prowadzi do sprawdzenia zabezpieczeń. Sama obecność raportu w obiegu nie usuwa podatności.

TAURON oczekuje bezpieczeństwa od początku inwestycji

Dariusz Kluska, dyrektor Departamentu Bezpieczeństwa TAURON Polska Energia, podkreślał, że duże elektrownie, farmy fotowoltaiczne, instalacje biogazowe i farmy wiatrowe tworzą jeden system. Różnią się skalą, technologią i dojrzałością zabezpieczeń, ale ich działanie pozostaje powiązane.

– Nie możemy mówić o jednym obiekcie, tylko musimy mówić o systemie – zaznaczał.

Z perspektywy grupy energetycznej szczególnie wymagające okazuje się włączanie do jej struktur mniejszych instalacji. Kluska mówił o sytuacjach, w których przejęcie obiektu oznacza konieczność wykonania znacznej pracy, zanim będzie on mógł bezpiecznie funkcjonować w szerszym środowisku przedsiębiorstwa. Decyzja inwestycyjna i osiągnięcie gotowości technicznej nie przesądzają jeszcze o gotowości w zakresie cyberbezpieczeństwa.

Dlatego akcentował zasadę security by design, czyli uwzględnianie bezpieczeństwa już na etapie projektu. Osoby odpowiedzialne za ochronę powinny uczestniczyć w tworzeniu inwestycji od początku. Dopiero po uruchomieniu produkcji znacznie trudniej naprawiać błędy wynikające z architektury systemu, sposobu dostępu serwisowego czy niedostatecznego zabezpieczenia fizycznego.

W dyskusji pojawił się również problem wspólnego języka. Dojrzałe zespoły posługują się pojęciami i skrótami, które dla nowych uczestników rynku nie muszą być zrozumiałe. Rozbudowa sektora wymaga więc stałego wprowadzania kolejnych osób i przedsiębiorstw w praktyczne zasady ochrony. Tę przestrzeń powinny wypełniać edukacja, wymiana doświadczeń i współpraca w ramach ISAC-SIG.

Górnictwo oczekuje jasnych rekomendacji

Piotr Toś, główny specjalista ds. cyberbezpieczeństwa Wyższego Urzędu Górniczego, wskazał na prace nad rekomendacjami dotyczącymi automatyki i konfiguracji systemów przemysłowych w górnictwie.

– Celem naszego spotkania jest omówienie praktycznych kierunków współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami sektora surowcowo-energetycznego, operatorami infrastruktury krytycznej i instytucjami Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa – zapowiadał Piotr Toś, otwierając panel. 

Jako prowadzący kierował rozmowę ku rozwiązaniom przydatnym w codziennej pracy: utrzymaniu ciągłości działania, doskonaleniu procedur reagowania i wykorzystaniu doświadczeń wojskowych w przedsiębiorstwach. Łączył przy tym perspektywę nadzoru górniczego z pytaniami o odpowiedzialność zarządów oraz gotowość zespołów technicznych.

– Jako Wyższy Urząd Górniczy pracujemy właśnie nad rekomendacjami związanymi z wykorzystaniem automatyki i konfiguracją systemów przemysłowych w górnictwie – wyjaśniał Toś. – Widzimy jako urząd dość duży chaos informacyjny.

Z jego wypowiedzi wynikało, że rozległość wymagań i regulacji może utrudniać producentom oraz użytkownikom systemów przejście do konkretnych działań. Potrzebne są wskazówki odnoszące się do rzeczywistej pracy instalacji przemysłowych i pomagające porządkować obowiązki.

Dla sektora surowcowego ten wymiar współpracy ma szczególne znaczenie. Systemy informatyczne i automatyka uczestniczą w prowadzeniu procesów, których zakłócenie dotyka produkcji i bezpieczeństwa ludzi. Wiedza o zagrożeniach cyfrowych musi zatem spotkać się ze znajomością technologii górniczej. ISAC-SIG tworzy przestrzeń do takiej wymiany między spółkami, ekspertami i instytucjami nadzoru.

Zaangażowanie WUG w przygotowanie i prowadzenie debaty nadawało tej współpracy konkretny wymiar. Urząd wnosił znajomość warunków pracy zakładów górniczych i problemów, z którymi mierzą się użytkownicy oraz producenci systemów przemysłowych. W tym ujęciu rekomendacje techniczne, wymiana doświadczeń i wspólne ćwiczenia służą temu samemu celowi: ograniczeniu ryzyka zakłóceń procesów, od których zależą bezpieczeństwo pracowników i ciągłość wydobycia.

CSIRT: Energia ma wzmacniać współpracę całego sektora

Łukasz Krajkowski z Polskich Sieci Elektroenergetycznych przedstawił kierunki budowy CSIRT Energia. Porozumienie dotyczące utworzenia zespołu podpisano 30 października, zaledwie kilka dni przed kongresem. Wystąpienie pozwoliło uczestnikom spojrzeć na nową strukturę przez planowane zadania i kolejne etapy osiągania gotowości.

Jak podkreślił podczas spotkania Artur Dyczko, była to pierwsza publiczna prezentacja w takim gronie przedstawiciela nowo powołanego CSIRT Energia. Dla ISAC-SIG stanowiło to duże wyróżnienie: kierunki działania nowego zespołu przedstawiono właśnie podczas spotkania środowiska surowcowo-energetycznego z DKWOC, w ramach współpracy z CyberLegionem. W przygotowanie tego spotkania zaangażowało się również Ministerstwo Energii, w tym Departament Cyberbezpieczeństwa. Obecność tego wątku w programie podkreślała znaczenie współpracy administracji, wojska i przedsiębiorstw w budowaniu odporności sektora.

– Naszym głównym zadaniem w tym momencie będzie to, żeby informację pozyskiwać i się dzielić – mówił Łukasz Krajkowski.

Przedstawiony podczas panelu harmonogram zakładał rozpoczęcie całodobowego przyjmowania zgłoszeń z sektora od stycznia 2027 r., rozwijanie gotowości operacyjnej od kwietnia oraz osiągnięcie pełnej zdolności operacyjnej do 1 lipca 2027 r. Były to zapowiedzi dotyczące budowanego zespołu, a nie opis już dostępnego zakresu usług.

Łukasz Krajkowski zwrócił też uwagę na ochronę informacji w organizacjach wykorzystujących infrastrukturę o długim cyklu życia. Stare projekty, dokumentacja i pozostawione na dyskach dane dostępowe nie przestają być istotne tylko dlatego, że powstały przed laty. Narzędzia oparte na sztucznej inteligencji mogą przyspieszać wyszukiwanie takich informacji, co dodatkowo zwiększa znaczenie kontroli dostępu i porządku w zasobach danych.

W krakowskiej dyskusji wyraźnie zarysowała się potrzeba współdziałania różnych struktur. Zespoły reagowania rozwijają zdolność obsługi incydentów, a ISAC-SIG pomaga budować relacje, wymieniać wiedzę i przygotowywać organizacje do współpracy. Te działania mają wspólny cel: skrócić drogę od rozpoznania zagrożenia do skutecznej reakcji.

PGE GiEK: odpowiedzialność za dostawy i kompetencje branży

Waldemar Lutkowski, wiceprezes zarządu ds. technicznych PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna, mówił o cyberbezpieczeństwie z perspektywy odpowiedzialności za działającą infrastrukturę wydobywczą i energetyczną. Podkreślał zmianę charakteru ryzyka: obok awarii technicznych i błędów ludzkich trzeba uwzględniać możliwość celowego, zdalnego zakłócenia pracy urządzeń.

– Odpowiedzialność szalona, totalna – mówił Lutkowski, opisując skalę zobowiązań przedsiębiorstwa wobec odbiorców energii. Wyjaśniał, że cyberbezpieczeństwo zajęło jedną z czołowych pozycji w zaktualizowanej strategii grupy. Wojna za wschodnią granicą i możliwość zdalnego zakłócenia pracy urządzeń wymagają bowiem szerszego spojrzenia na ryzyko: ochroną trzeba objąć cały układ wydobycia, dostarczania paliwa i wytwarzania energii. W jego wystąpieniu odpowiedzialność branży oznaczała przede wszystkim obowiązek utrzymania dostaw także w warunkach zagrożenia.

– Za wszystkim stoją ludzie – podkreślał wiceprezes, wskazując na znaczenie współpracy z uczelniami i producentami urządzeń. – My musimy szkolić, szkolić i jeszcze raz szkolić. Spotkania branżowe i wymianę doświadczeń przedstawiał jako sposób na podnoszenie profesjonalizmu w ochronie bezpieczeństwa publicznego. Przywołał również doświadczenia z wizyty we Francji, gdzie zapoznawał się z przykładami zagrożeń i zabezpieczeń stosowanych przez EDF, oraz mówił o wykorzystywaniu tej wiedzy w praktyce własnej organizacji.

Dużą część jego wypowiedzi zajęła kwestia utraty doświadczonych kadr. Odchodzących pracowników nie da się zastąpić z roku na rok, ponieważ znajomość instalacji, umiejętność rozpoznawania nieprawidłowości i właściwa reakcja powstają przez lata praktyki. Transformacja sektora nie zwalnia przedsiębiorstw z obowiązku utrzymania tych kompetencji do ostatniego dnia pracy obiektu.

Waldemar Lutkowski łączył przy tym zagrożenia cyfrowe z ochroną fizyczną i sprawnością komunikacji między służbami. Przypominał, że bezpieczeństwo dostaw zaczyna się wcześniej niż w samej elektrowni: obejmuje kopalnię, transport paliwa i wszystkie ogniwa niezbędne do utrzymania produkcji. W sytuacji zagrożenia znaczenie ma czas, w jakim informacja trafia do osób zdolnych podjąć decyzję.

Lutkowski oczekiwał od takich spotkań konkretnych efektów: sprawniejszej współpracy służb, zachowania niezbędnych kompetencji i większej pewności, że paliwo będzie docierało do elektrowni przez całą dobę. To głos zarządzającego, który odpowiada za realną produkcję i jej ciągłość. Dla ISAC-SIG oznacza on ważne zobowiązanie: wspólne działania powinny pomagać przedsiębiorstwom utrzymywać zdolność bezpiecznej pracy również w czasie transformacji i narastających zagrożeń.

ISAC-SIG buduje współpracę przed pierwszym alarmem

Praktyczny przykład takiego przygotowania przywołał Artur Dyczko. Opowiadając o cyberpoligonie w KGHM, zwrócił uwagę na organizację ćwiczeń: uczestników z różnych przedsiębiorstw połączono w mieszane zespoły. Musieli poznać się, uzgodnić sposób działania i razem rozwiązywać problemy. W ćwiczenia zaangażowano również osoby odpowiadające za komunikację i przygotowanie informacji o zdarzeniu.

To doświadczenie dobrze pokazuje odpowiedzialność dużych spółek wobec całego sektora. Udostępnienie przestrzeni do wspólnego treningu pozwala sprawdzić nie tylko wiedzę techniczną, ale także współpracę między organizacjami. Ujawnia, czy uczestnicy potrafią przekazać sobie potrzebne informacje, ustalić priorytety oraz zrozumieć konsekwencje własnych decyzji dla partnerów.

Profesor Dyczko wskazywał również na potrzebę regularnych spotkań i podziękował za tę ideę środowisku Wydziału Informatyki AGH.

– Dla ISAC-SIG kongres stanowi okazję do połączenia doświadczeń energetyki konwencjonalnej i rozproszonej. Obie części sektora działają w jednym systemie, a zagrożenia nie respektują podziału na technologie wytwarzania – podkreślił prof. Artur Dyczko.

– Tak rozumiana misja ISAC-SIG obejmuje coś więcej niż wymianę wiadomości o incydentach. Chodzi o budowanie zaufania, rozwijanie kompetencji i przygotowanie ludzi do wspólnego działania. Współpraca z DKWOC i CyberLegionem nadaje temu wysiłkowi wymiar praktyczny: pozwala korzystać z doświadczeń obrony cyberprzestrzeni i sprawdzać gotowość w warunkach ćwiczeń – dodał.

Panel otworzył dalsze spotkanie w ramach Cyberpoligonu

Krakowska debata była początkiem szerszego spotkania środowiska ISAC-SIG w ramach współpracy z CyberLegionem. Po zakończeniu panelu uczestnicy zostali zaproszeni do dalszej części warsztatowej, poświęconej m.in. technicznemu omówieniu incydentu w energetyce rozproszonej. Program kongresu przewidywał także wydarzenie „Kompetencje dla cyberodporności – edukacja, ćwiczenia i współpraca sektorowa w ISAC-SIG”. Rozmowa o odpowiedzialności miała więc bezpośrednią kontynuację w pracy nad kompetencjami i doświadczeniami z rzeczywistych zagrożeń.

Spółki zrzeszone w ISAC-SIG spotkały się podczas IV Kongresu Energetyki Rozproszonej z inicjatywy DKWOC, Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego i Wydziału Informatyki AGH. Spotkanie nawiązywało do roku współpracy ISAC-SIG z DKWOC w ramach CyberLegionu. Ważną rolę w rozwijaniu tego porozumienia środowisk odgrywa prof. Krzysztof Szamałek, dyrektor PIG-PIB, wspierający współpracę nauki, sektora surowcowego i energetyki na rzecz bezpieczeństwa państwa.

Przesłanie płk. Jarosława Wacko nadawało całemu wydarzeniu wspólny kierunek: odporność energetyki ma znaczenie dla obronności, a gotowość do współdziałania trzeba budować w codziennej praktyce. Panel rozpoczynał dalsze spotkanie CyberLegionu i ISAC-SIG właśnie po to, by ludzie odpowiedzialni za tę gotowość mogli lepiej się poznać, wymienić doświadczenia i przygotować do wspólnego działania.