Akademicka wspólnota, górniczy etos i odpowiedzialność w czasie transformacji

Honorowa Szpada Górnicza to swoiste wyróżnienia za dobrą pracę na rzecz górniczej branży

Wśród gwaru rozmów, blasku galowych mundurów i radosnego oczekiwania na sygnał do wymarszu – to właśnie u progu gmachu Politechniki Śląskiej narodziła się poniższa rozmowa. Zanim barwny korowód akademickiej braci górniczej ruszył ulicami Gliwic w stronę Areny, zatrzymaliśmy się na chwilę, by porozmawiać o tym, co w dobie transformacji stanowi nasz najtrwalszy fundament. Pytania o etos, odpowiedzialność i rolę tradycji w nowoczesnym kształceniu wybrzmiały szczególnie mocno właśnie tam, gdzie historia nauki spotyka się z żywym, górniczym obyczajem. Zapraszamy do lektury wywiadu, który jest zapisem chwili tuż przed wielkim świętowaniem.

Koniec roku jest na Śląsku okresem szczególnym. Dopełnia się czas barbórkowych spotkań – pełnych muzyki, obrzędu i charakterystycznego górniczego humoru, który buduje wspólnotę szybciej niż niejedna oficjalna deklaracja. A jednocześnie to moment refleksji: w górnictwie nic nie jest „na pokaz”, bo praca pod ziemią uczy pokory i przypomina, że bezpieczeństwo nie jest teorią, tylko codzienną praktyką.

W Gliwicach – podczas IV Ogólnopolskiego Barbórkowego Spotkania Gwarków „Gliwice 2025” – te dwa wymiary spotkały się w naturalny sposób. Z jednej strony była radość wspólnoty i tradycja, którą od czterech lat współtworzymy, łącząc środowiska górnicze i akademickie. Z drugiej – świadomość, że za każdą tradycją stoi realna odpowiedzialność. Widać to szczególnie wtedy, gdy obok górników i rodzin górniczych swoją obecnością i pracą organizacyjną zaznacza się uczelnia: wykładowcy, absolwenci i studenci – wspólnota, która nie tylko pielęgnuje obyczaj, ale też przekłada go na codzienną pracę nad bezpieczeństwem, techniką i kulturą organizacyjną.

W grudniu ub.r. wielu zasłużonych dla górniczej branży ludzi otrzymało Honorowe Szpady Górnicze. Stanowią one swoiste wyróżnienia za dobrą pracę. Od niespełna miesiąca jej właścicielem jest dr hab. inż. Artur Dyczko, dyrektor Oddziału Górnośląskiego Państwowego Instytutu Geologicznego PIG-PIB. Szpada – wbrew pozorom – nie zamyka żadnego rozdziału kariery zawodowej, tylko otwiera kolejny. Przypomina o służbie i o zobowiązaniu do dalszej pracy. Do tej myśli wracamy w rozmowie z dr hab. inż. Arturem Dyczko.

- Jakie było Pana pierwsze odczucie, gdy przyjmował Pan Honorową Szpadę Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego?

- Zaszczyt, a jednocześnie świadomość, że to nie jest symbol do odłożenia na półkę. W górnictwie takie wyróżnienia mają sens tylko wtedy, gdy przekładają się na zobowiązanie do dalszej pracy, do służby, do odpowiedzialności za ludzi i za sprawy, które w branży są najważniejsze.

- A zatem Honorowa Szpada Górnicza to zobowiązanie do służby – co to znaczy w praktyce?

- Dla mnie jest zobowiązaniem do wzmacniania bezpieczeństwa systemu – techniczne, organizacyjne i informacyjne. Rozwijania kompetencji, w tym geoinformacji i cyberbezpieczeństwa, bo też dzisiejsze ryzyka mają wiele wymiarów. I wreszcie pamiętanie o tym, że każda decyzja w obszarze górnictwa i transformacji ma konsekwencje dla ludzi, rodzin i całych społeczności.

– Wyróżnienie ma wymiar tradycyjny, ale rozmowa o nim brzmi bardzo współcześnie. Dlaczego?

- Ponieważ tradycja górnicza nie jest odcięta od teraźniejszości. Ona mówi o wartościach aktualnych niezależnie od epoki: rzetelności, solidarności, dyscyplinie i gotowości do ponoszenia odpowiedzialności. Dzisiaj te wartości muszą być obecne także w transformacji, żeby zmiana była racjonalna i bezpieczna.

– W uzasadnieniu wyróżnienia pojawia się wątek łączenia nauki i praktyki. Jaka jest tu rola środowiska akademickiego?

- Środowisko akademickie ma rolę bardzo konkretną: przygotowuje kadry, buduje metody, porządkuje wiedzę, tworzy narzędzia analityczne. To fundament odpowiedzialnych decyzji. Transformacja bez danych, bez standardów i bez oceny ryzyk staje się improwizacją – a na to nie możemy sobie pozwolić. I tu rola Wydziału Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Automatyki Przemysłowej Politechniki Śląskiej jest bardzo praktyczna: od edukacji i badań, przez inżynierię bezpieczeństwa.

– Jak ocenia Pan sens takich wydarzeń jak Spotkanie Gwarków w Gliwicach w czasie, gdy górnictwo przechodzi trudną zmianę?

- Właśnie wtedy one są najbardziej potrzebne. Bo wspólnota nie buduje się wyłącznie w dokumentach i strategiach. Buduje się w relacjach, w zaufaniu, w języku tradycji. Gliwice pokazują, że górniczy świat potrafi być razem – także wtedy, gdy trzeba rozmawiać o przyszłości bez uproszczeń i bez dzielenia ludzi na „starych” i „nowych”. A dla mnie ważne jest jeszcze coś: to wydarzenie ma też wymiar akademicki – bo od początku jest współtworzone przez Wydział Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Automatyki Przemysłowej, który od lat kształci kadry dla branży i wzmacnia kulturę bezpieczeństwa. Takie tradycje, osadzone w uczelni, działają jak most między doświadczeniem a przyszłością.

– Z jaką myślą wszedł Pan w Nowy Rok?

- Z prostą: żebyśmy nie tracili wspólnoty. Tradycja daje nam język i siłę, a odpowiedzialność nadaje jej sens. Jeśli będziemy trzymać się faktów, wiedzy i dialogu, mamy szansę przeprowadzić transformację w sposób bezpieczny i sprawiedliwy. Pamiętajmy, że górniczy etos – niezależnie od tego, czy mówimy o kopalniach, nadzorze, nauce czy edukacji – sprowadza się do prostych spraw: odpowiedzialności, bezpieczeństwa i wspólnoty. Z takiego fundamentu łatwiej budować przyszłość regionu – mądrą i sprawiedliwą.

Wszystkie te refleksje o etosie, odpowiedzialności i przyszłości wybrzmiały w wyjątkowej scenerii, która najlepiej dowodzi, że tradycja górnicza w Gliwicach to nie tylko historia, ale żywa tkanka, którą każdego roku na nowo budują studenci i profesorowie Politechniki Śląskiej. To właśnie tutaj, w sercu akademickiego miasta, górnicza tożsamość zyskuje swój współczesny wymiar, łącząc pokolenia w duchu jedności. Aby poczuć tę niezwykłą atmosferę i zobaczyć, jak duma z zawodu manifestuje się na ulicach miasta, zapraszamy do obejrzenia naszej fotogalerii. Zachęcamy również do zapoznania się z naszymi wcześniejszymi materiałami poświęconymi tegorocznym obchodom, które dopełniają obraz tego wyjątkowego święta.

Przypomnijmy, że IV Ogólnopolskie Barbórkowe Spotkanie Gwarków zorganizowane zostało przez Wydział Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Automatyki Przemysłowej Politechniki Śląskiej, Krajowy Sekretariat Górnictwa NSZZ Solidarność oraz Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu.